Home Juridisch dossier: Harry Mulisch géén Jeugdstormer

Juridisch dossier: Harry Mulisch géén Jeugdstormer

Bas Kromhout

Hoofdredacteur

Gepubliceerd op: 14 maart 2006

Update 7 april 2020

Volgens Dick Verkijk is schrijver Harry Mulisch in de Tweede Wereldoorlog lid geweest van de Jeugdstorm, de jeugdorganisatie van de NSB. Een rapport van de politieke recherche uit 1946 geeft Verkijk echter ongelijk.

Om zijn beschuldiging te onderbouwen haalt Dick Verkijk in zijn pamflet Harry Mulisch. 'Fel anti-nazi' vanaf wanneer? twee ooggetuigen aan. Anneke Peperkamp-Smit en 'Anton S.', tijdens de oorlog buren van Mulisch, zouden hebben gezien hoe de dertienjarige Harry in het uniform van de Jeugdstorm door de straat placht te lopen. Mulisch zelf heeft de aantijging afgedaan als 'quatsch'. Hij denkt dat de getuigen zijn padvindersuniform voor dat van de Jeugdstorm hebben aangezien.

Behalve de getuigenverklaringen, beide van recente datum, presenteert Verkijk geen bewijzen. Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) bewaart een centrale ledenlijst van de Jeugdstorm, waarop de naam Mulisch niet voorkomt. Het instituut houdt wat de betrouwbaarheid van deze administratie betreft echter een slag om de arm.

De enige schriftelijke bron die dan nog uitsluitsel zou kunnen geven is het juridisch dossier van zijn vader, Karl Victor Kurt Mulisch, die na de oorlog voor een bijzonder gerechtshof moest verschijnen. Hij was namelijk tijdens de bezetting directeur Personeelszaken van de Amsterdamse roofbank Lippman, Rosenthal en Co., en als zodanig medeverantwoordelijk voor de liquidatie van joodse tegoeden. Op 7 mei 1945 werd Karl Mulisch gearresteerd in zijn woonplaats Haarlem. Na bijna drie jaar in verschillende interneringskampen werd hij op 28 april 1948 buiten vervolging gesteld en vrijgelaten.

Het dossier van Karl Mulisch bevindt zich in het Nationaal Archief in Den Haag. Het bevat getuigenverklaringen en verslagen van verhoren, maar ook persoonlijke bezittingen als foto's en identiteitspapieren. Er is één zogenaamde Staat van Inlichtingen bij, op 8 juli 1946 opgesteld door de politieke recherche, afdeling Amsterdam, waarin de politieke houding van zijn zoon Harry ter sprake komt.

Na een standaardlijst waarin wordt gevraagd of de verdachte lid was van NSB, WA, SS, NSKK, Landwacht, Jeugdstorm of andere nationaal-socialistische nevenorganisaties - alle opties zijn beantwoord met een ontkennend kruisje - volgt de vraag: 'Behoorde zijn/haar echtgenoot(e) of een van zijn haar/kinderen tot een der in de vragen 1 tot en met 7 genoemde organisaties? Zoo ja, tot welke?' Achter deze vraag staat met getypte letters het antwoord 'neen'.

De politieke recherche concludeerde dus dat Harry Mulisch géén lid van de Jeugdstorm was geweest. Hoe kwam zij aan die informatie? Doorgaans gingen de rechercheurs in hun speurwerk naar 'foute' Nederlanders grondig te werk. Voor zover er schriftelijke bewijzen waren van 'fout' gedrag, werden die zoveel mogelijk verzameld.

Verder leunden de tenlasteleggingen vaak op verklaringen van derden. Een veel gepraktiseerd middel was het buurtonderzoek: rechercheurs kwamen bij de omwonenden van de politiek delinquenten aan de deur om te vragen hoe deze bekendstonden.

Goede kans dus dat rechercheurs ook bij de ouders van 'Anton S.' hebben aangebeld. Hadden deze toen gemeld dat Mulisch jr. in zijn Jeugdstorm-uniform door de straat had gewandeld, dan was dat zeker in het dossier van de vader terechtgekomen. In het klimaat vlak na de oorlog werden dergelijke misstappen niet gauw over het hoofd gezien.

Nieuwste berichten

Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Recensie

De Tweede Wereldoorlog transformeerde Azië

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven. Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief...

Lees meer
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
Opinie

Geschiedenisonderwijs dreigt staatsopvoeding te worden 

Geschiedenislessen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs zullen vanaf 2030 zijn gericht op het opvoeden van leerlingen tot goede burgers met bepaalde gewenste opvattingen. Dat wil tenminste de commissie die de concept-examenprogramma’s heeft opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het vak geschiedenis dreigt hiermee te verworden tot staatspedagogiek.  De concept-examenprogramma’s voor het...

Lees meer
Loginmenu afsluiten