• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 9/2016

    VOORPUBLICATIE: De levens van Jan Six – Geert Mak

    De familie Six

    Door: Geert Mak

    De zeventiende-eeuwse regent Jan Six werd wereldberoemd vanwege het portret dat zijn vriend Rembrandt van hem maakte. Maar hij was niet de enige Jan Six: zijn nazaten gaven alle oudste zonen die naam, tot op de dag van vandaag. Het nieuwe boek van Geert Mak gaat over deze Amsterdamse elitefamilie. Hier alvast de epiloog.


    De Sixen komen van ver. Aan de keukentafel van hun familiehuis hebben we het er soms over. Bijvoorbeeld afgelopen winter, toen in het Metropolitan Museum of Art in New York een familiewapen als  van de Sixen tevoorschijn kwam, en wel op het portret van een middeleeuwse jonge man. Ooit was het een onderdeel van een drieluik, waarvan het middelste deel verloren ging, een vroeg werkstuk van de Wittenbergse schilder Lucas Cranach de Oude.

    De man kijkt devoot en geconcentreerd naar het hart van het drieluik – wellicht Christus of Maria. Hij is rijk gekleed, hij heeft een rozenkrans in de hand en hij draagt twee gouden ringen. Het schilderij is schoongemaakt. En nu blijkt in de steen van een die ringen een wapen zichtbaar dat wel heel sterk lijkt op dat van de Sixen: twee manen en een ster.
     

    Stamvader

    Opwinding alom. Cranach was rond 1508 in Brussel, hij reisde wellicht via Kamerijk, deze jonge man kan dus inderdaad een vroege Six zijn. Maar wie? We speculeren erop los. Het zou, gezien zijn leeftijd, een zoon kunnen zijn van Guillaume Six, die in 1489 baljuw was van Wallingcourt, vlak bij Kamerijk. Maar wie van de drie zonen? Gilles of Michel Six? Of was het de schildknaap Jean Six, die in 1511 uit Kamerijk verhuisde naar Sint-Omers, de vader van Charles, met wie deze hele geschiedenis begon?
      Het familiehuis van de Sixen aan de Amstel fascineerde me vanaf het allereerste moment 

    We zullen het waarschijnlijk nooit weten, maar ik herken wel onmiddellijk de kleine welving in het midden van de neus. Dezelfde als bij de eerste Jan Six, de vriend van Rembrandt, de stamvader van de familie die ik beschrijf. Ook bij latere Sixen komt hij terug, zo’n eindeloos doorgegeven erfstukje van de Sixen uit Artois.
     
    Ik weet nog steeds niet goed wat me bezielde toen ik, na lang aarzelen, voor de verleiding bezweek. Hun familiehuis aan de Amstel en zijn bewoners fascineerden me, vanaf het allereerste moment. Dat had te maken met de meesterwerken die er nog altijd aan de wanden hingen, de verzamelingen, de familieverhalen, het archief, met al die ongekende kijkjes in de binnenwereld van de oude elite van stad en land. De Sixen waren burgemeester geweest, schepen, hoogleraar, verzetsheld, van alles, ze sleepten de hele Nederlandse geschiedenis met zich mee en onvermijdelijk werd ik daarin meegezogen.
     

    Historische sensatie

    Maar het was niet alleen nieuwsgierigheid. Ik raakte vrijwel direct ook betoverd door het verschijnsel dat Johan Huizinga ooit betitelde als ‘historische sensatie’: het gevoel dat hem beving als hij ‘met kinderlijke graagte’ bepaalde oude prenten bekeek. Die gaven hem ‘een onmiddellijk contact met het verleden, een sensatie even diep als het zuiverste kunstgenot’.

    Het is wel een ervaring die zeldzamer wordt. Veel verleden dat echt bestond – variërend van uitgesleten trappen tot frommelige archiefstukken – is immers weggerestaureerd en van de aardbodem verdwenen. In het huis van de familie Six was dat unieke avontuur voor mij, als bevoorrechte onderzoeker, nog volop aanwezig. Aan de wanden en in de kasten en vitrines, op de zolders, maar ook in de duizenden prenten, boeken en archiefmappen.

    Ik lees bij de 17e-eeuwse stadschroniqueur Hans Bontemantel over een gouden penning die Nicolaas Tulp in 1672 kreeg bij zijn ambtsjubileum, en daar is hij, ik kan hem gewoon vasthouden en bekijken. Ik ontcijfer de krabbels van de eerste Jan in de kantlijn van zijn toneelstuk Medea, regieaanwijzingen uit 1647. De woedende uithalen van Lucretia Six uit 1838, een tijgerin, gekooid in haar huwelijk, de druk van haar pen op het papier is tastbaar.
     

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen