In een interactieve webdocumentaire vertellen Dolores Leeuwin, Jörgen Raymann, Lange Frans en Défano Holwijn de op waarheid gebaseerde verhalen van vier historische figuren op een Surinaamse plantage. Daarmee willen zij een nieuwe en persoonlijke dimensie geven aan de slavernij. Regisseur Hesdy Lonwijk legt uit waarom kennis van dit soort verhalen cruciaal is voor ons begrip van slavernij. ‘We moeten samen vooruit. In de geschiedenis kijken is de eerste stap.’
Wat heeft u precies gemaakt?
Vier korte filmpjes over vier historische personages. Een webdocumentaire over drie slaafgemaakten en één slaveneigenaar, gebaseerd op historisch onderzoeksmateriaal. Met de filmpjes proberen we een persoonlijke dimensie te geven aan het slavernijverhaal, in plaats van een enkel feitelijke en zakelijke geschiedenis.
Waarom in deze vorm?
Door kijkers meerdere perspectieven te laten zien en bij hen een snaar te raken willen we balans brengen in het slavernijverhaal. Rond 1 juli, de herdenking van de afschaffing van slavernij, krijg je vaak een reeks gegevens en cijfers voorgeschoteld, maar deze droge feiten raken mensen niet altijd. Persoonlijke verhalen doen dit wel.
Wat voor persoonlijke verhalen komen er in de filmpjes aan bod?
We hebben geprobeerd zo veel mogelijk invalshoeken te laten zien, waaronder dat van een vrouw. Zij werkte als slaaf op de plantage en kreeg hier een kind. Hoe handelde zij in die situatie?
Een ander verhaal is dat van een gekidnapte Afrikaan die tot slaaf werd gemaakt. Deze man kon zowel lezen als schrijven. Het is een misvatting dat Afrikanen dit niet konden, want hoewel zij geen Nederlands spraken, waren velen wel bekend met het Arabisch schrift.
Naast de persoonlijke geschiedenis van een aantal slaafgemaakten vertellen we ook het verhaal van een slaveneigenaar. Ik was nieuwsgierig naar de plaats van dit individu in het grotere systeem. Er werden hem grote dingen beloofd in het nieuwe land, geld, roem of macht. Maar eenmaal op de plantage moest hij zichzelf in dit systeem zien te redden. Welke drijfveren had hij en wat waren de persoonlijke keuzes die hij moest maken?
Welke van de vier verhalen greep u het meest aan?
Het verhaal van Bonheur. Hij werd geboren in West-Afrika, werd tot slaaf gemaakt en koos uiteindelijk voor zijn eigen vrijheid. In ruil voor die vrijheid moest hij lid worden van een legereenheid die gevluchte slaven terug moest halen. Die groep werd de Redi Musu genoemd, nog steeds een pijnlijk scheldwoord in Suriname. Bonheur stond voor een onmogelijke keuze. Hij wilde alles doen om weer vrij te zijn, zelfs als hij daarvoor zijn medemens in gevaar moest brengen. In de Tweede Wereldoorlog had je ook verraders die kozen voor hun eigen veiligheid en daarmee anderen in gevaar brachten. Bonheur is daarom voor mij een van de meest fascinerende personen: hij stond voor een onmogelijk dilemma.
Wat hoopt u met de webdocumentaire te bereiken?
Wij willen inzicht geven in de onmogelijkheid van sommige keuzes. Tussen de verhalen door geven we kijkers de gelegenheid om de keuzes van toen zelf te maken. Er is daarbij geen goed antwoord waarmee je kunt winnen, want het leven is geen spelletje. De keuzes die deze historische figuren moesten maken konden het verschil maken tussen leven of dood.
Via deze webdocumentaire wil ik dat duidelijk en invoelbaar maken. Je kunt nu makkelijk zeggen: ‘ik zou gevlucht zijn.’ Maar zo simpel is het niet. Vluchten bracht veel onzekerheden met zich mee. Soms moest je kiezen tussen de zekerheid van de plantage en de onzekerheid van het levensgevaarlijke oerwoud. We willen laten zien waarom deze mensen bepaalde keuzes maakten.
Het is bovendien onze burgerlijke taak te willen weten wat er in het verleden is gebeurd. Als we slavernij willen bespreken, dan moeten we ons erin verdiepen. We moeten ons afvragen waarom we hier zo weinig over weten en waarom het in ons belang is de gaten in onze kennis te vullen. Zo bouwen we empathie op, want we moeten samen vooruit. In de geschiedenis kijken is de eerste stap.
Hoe past deze webdocumentaire in het huidige debat over slavernij?
Tegenwoordig is er veel belangstelling voor de Gouden Eeuw. We zijn het er over eens dat we ook de donkere bladzijde uit die periode moeten tonen en de mensonterende daden moeten belichten. Door die gebeurtenissen te erkennen geven we respect terug aan West-Afrika, Indonesië en andere gekolonialiseerde gebieden. Deze webdocumentaire is een toevoeging aan de Untold Stories, de verhalen die ontbreken in eerdere geschiedenisboeken.
Heeft dit project al tot andere ideeën of plannen geleid?
Deze verhalen zijn gebaseerd op fragmentarische informatie. Het gebeurde niet vaak dat men vroeger de moeite nam om in de gevoelswereld van slaven te stappen. Ik wil van de fragmenten die er wel zijn een verhaal maken en dat naar buiten brengen, misschien in een televisieserie of film. Toen ik me inbeeldde hoe de moeder op de plantage zich moet hebben gevoeld, vond ik dit enerzijds eng, anderzijds voelde ik me vereerd. Dit is een waardevol verhaal. Ik weet nog niet in welke vorm, maar ik wil zulke verhalen een podium blijven geven.
Bekijk deze interactieve webdocumentaire op www.geboeid.com.
