Home Tijdschrift: BULLETIN VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG

Tijdschrift: BULLETIN VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG

  • Gepubliceerd op: 7 juni 2002
  • Laatste update 29 mrt 2023
  • Auteur:
    Wim Berkelaar
  • 3 minuten leestijd

De laatste jaren heeft het traditionele jaarboek van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie concurrentie gekregen van het Bulletin over de Tweede Wereldoorlog, die uitgeverij Aspekt twee keer per jaar laat verschijnen. De NIOD-jaarboeken en de Bulletins verschillen aanzienlijk van opzet. Waar de jaarboeken de laatste jaren zijn gewijd aan een thema, kennen de Bulletins een bonte verzameling aan artikelen. In het Bulletin van de Tweede Wereldoorlog (4/2002) staan uiteenlopende bijdragen over onder meer volkskunde in het Derde Rijk, prins Bernhards geheime bezoek aan Argentinië en de communistische Internationale tussen 1934 en 1943.

Een van de aardigste bijdragen is die over de residentie van rijkscommissaris Seyss-Inquart. Over die ondoorgrondelijke figuur onstond enige tijd geleden nog commotie toen Chris van der Heijden in zijn bestseller Grijs verleden Seyss een `intelligent man’ noemde, die beschikte over `buitengewone capaciteiten’. Victor Laurentius bevestigt die stelling in zijn gedetailleerde relaas over het leven van de onderkoning van Hitler. Maar hij citeert tevens generaal Christiansen, die Seyss-Inquart een `ijskoude jezuïet’ noemde. Volgens Laurentius legde Seyss nooit contact zonder vooronderzoek naar de antecedenten van zijn gasten. Zo was hij goed bekend met de anti-nazistische gezindheid van zijn buurman Jochems, die een landgoed had naast Seyss’ hoofdkwartier Clingendael. Toch stond dat een goed contact niet in de weg. Slechts weinigen tutoyeerden de rijkscommissaris. Tot die weinigen behoorden zijn Oostenrijkse kameraden Wimmer en Fisboeck. De laatste droeg de bijnaam `Viespeuk’ – een goed gekozen bijnaam gezien zijn rol in de jodenvervolging. Met zijn kameraden deelde Seyss zijn voorliefde voor muziek. Het is een al vaker geschetst verhaal: de verfijnde smaak van massamoordenaars.

Interessant is ook de bijdrage van Jan Meyers. Deze Mussert-biograaf staat stil bij de bijzondere rechtspleging na de oorlog. Een uitgekauwd onderwerp, zou je zeggen. Maar Meyers haalt iets naar voren wat althans mij onbekend was: het wrede lot van vrouwen van NSB’ers. Mussert onderschatte aanvankelijk de represailles die zijn partijgenoten in 1945 te wachten stonden. In april 1945, toen hij zich nog altijd de Leider waande, kreeg hij bezoek van zijn zus Corry. Zij sprak over haar angst voor het lot van vrouwen en kinderen. Mussert wuifde die angst weg met de woorden: `Vrouwen en kinderen worden met rust gelaten, we zijn hier niet in Rusland.’ Dat was natuurlijk waar, maar het lot van de NSB-vrouwen was toch niet mals. Meyers geeft wrange staaltjes van hun seksuele vernedering.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Mussert werd na de oorlog ter dood veroordeeld en kreeg op 7 mei 1946 de kogel. Toen hij voor zijn dood in de gaten kreeg welk lot de NSB-vrouwen beschoren was, klampte hij zich vast aan een nieuwe illusie: als hij eerder was doodgeschoten, zou de vrouwen hun leed bespaard zijn gebleven. Zo stierf de NSB-leider, tot het laatst vervuld van zijn messiaanse rol. Had hij toch nog iets gemeen met de man die hij zo hartstochtelijk bewonderd en zo slecht begrepen had: Adolf Hitler.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer