Home Tentoonstelling: Soldatenliefjes en overlijdensberichten

Tentoonstelling: Soldatenliefjes en overlijdensberichten

  • Gepubliceerd op: 2 juni 2010
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Marieke Prins

Op de tentoonstelling Oranje bitter, over de bevrijding in 1945, is het donker. De documenten moeten beschermd worden. Ze liggen op vitrinetafels, die lijken op zacht verlichte eilandjes in de zaal van ongeveer 20 bij 20 meter. Prachtige stukken hebben de makers uitgekozen. Zo is er een briefje van een jongen die vraagt om meer snoepbonnen ter ere van de bevrijding. Zijn vader krijgt toch ook extra bonnen voor sigaretten? Heel direct voeren de plaatjes en teksten je mee naar werelden van grote vreugde en diep verdriet.

Een vrolijk thema is de charme van de Canadese bevrijders. Hierover is een overvloed aan kleurrijk materiaal te zien. Canadezen konden na de bevrijding vaak niet meteen terug en bleven soms wel een jaar. Alleen al voor kinderen waren ze interessant. Een prentenboek toont kleutertjes die ze bespieden voor hun tent. Een jongetje is brutaal. Hij komt zo dichtbij dat een soldaat die zich aan het scheren is hem een lik schuim op de neus geeft.

Ook andere Nederlandse harten waren te veroveren, blijkt uit een boekje voor Tommies en hun Nederlandse contacten. Erin staan voorbeeldzinnen als: Ew liked op mine mooder of: Joe aar laik mai mudder.

En natuurlijk waren er de jonge vrouwen. Er liggen getekende ansichtkaarten van soldaten met hun liefjes. Ontroerend is een bevrijdingsplakboek van een jonge vrouw. Naast foto’s plakte ze een gedicht in van Sinterklaas. Hij waardeert de Canadezen, maar niet om hun ‘sexappeal’.

Even direct nemen andere documenten de bezoekers mee naar werelden van diepe smart. Geliefden kwamen niet meer terug. Uit het officiële overlijdensbericht van de dochters van Otto Frank blijkt dat hij dat pas tien jaar na dato ontving. En er was meer grimmigheid: een nieuwe oorlog in Indonesië, bevrijders die zich misdroegen, onmin tussen het Militair Gezag en het verzet, collaborateurs en vermeende collaborateurs die wreed werden bestraft. Na de oorlog werden 300.000 van hen vastgezet.

Een brief uit 1945 brengt die ellende erg dichtbij: ‘Allereerst zal ik dan beginnen U te vertellen dat ik de vrouw van Hommes ben, en ook blijf, al werkt die naam tegenwoordig ook als een roode lap op een stier.’ Iedere dag vreest de echtgenote haar mans overlijdensbericht te ontvangen, schrijft ze een lokale autoriteit. De mishandelingen kan hij niet lang overleven. De documenten die in de vitrine naast de brief liggen doen vermoeden dat ze de feiten niet aandikte; ook die beschrijven martelingen. Ernaast ligt het overlijdensbericht van Hommes, nog niet veroordeeld, uit 1947.

Overdreven lijkt het daarom niet: aandacht voor de bittere kant van de bevrijding. Al in 1945 speechte Wilhelmina: ‘Drink den beker der vreugde ten volle, maar vergeet het lijden, dat daarin vermengd is, niet.’ Al met al een ontroerende tentoonstelling vol prachtige documenten.

Oranje bitter. Nederland bevrijd
De Verdieping van Nederland, tussen het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek Tot en met 4 juli., Willem Alexanderhof, Den Haag. Open: wo-za 9-17 uur, zo & ma, 12-17 uur, di 9-20 uur. Info: 070-31 40 911, 070-33 15 400 of www.deverdiepingvannederland.nl.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer