Home TENTOONSTELLING: Nationaal Monument Kamp Vught

TENTOONSTELLING: Nationaal Monument Kamp Vught

  • Gepubliceerd op: 22 september 2015
  • Laatste update 25 mei 2023
  • Auteur:
    Bas Kromhout
  • 3 minuten leestijd

Kun je een tentoonstelling over de werkkampen in de Sovjet-Unie houden in een voormalig SS-concentratiekamp? Een kamp waar tijdens de Duitse bezetting Joden en andere slachtoffers zijn opgesloten? Het gebeurt in elk geval bij het Nationaal Monument Kamp Vught. Hier is de expositie De Goelag. Terreur en willekeur in de Sovjet-Unie te zien. Er is zelfs aandacht voor Nederlandse SS’ers die na de Tweede Wereldoorlog in Russische kampen terechtkwamen.

Het is een kleine, maar indringende tentoonstelling die journalist, schrijver en russoloog Alexander Münninghoff samen met zijn jongere collega Jelle Brandt Corstius en historicus Nanci Adler van het NIOD heeft gemaakt. De vormgeving is geïnspireerd door het constructivisme van de jaren twintig, met rood geschilderde T-balken, katrollen en kettingen. Eigenlijk een stijl die meer past bij de kinderjaren van de Sovjet-Unie dan bij de periode van het stalinisme, toen het goelagsysteem op zijn ‘hoogtepunt’ was. Maar de industriële vormen laten zien waarvoor de kampgevangenen werden gebruikt: slavenarbeid.

De gevangenen of zeks bouwden de Sovjet-Unie op. Zij delfden de grondstoffen en schiepen de infrastructuur die het land op gelijke hoogte moesten brengen met Amerika. Sommige projecten hadden succes, andere waren waanzin. Zoals een spoorlijn aan de poolcirkel: tot mislukken gedoemd, maar fataal voor duizenden dwangarbeiders. In totaal lieten in de goelag 17 tot 18 miljoen mensen het leven – een kwart van alle gevangenen.

Toch was het doel van de goelag niet Vernichtung durch Arbeit, zoals het geval was in het SS-kamp Mauthausen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Officieel moesten de gevangenen boeten voor misdaden tegen de Sovjet-Unie, maar velen hadden vrijwel niets misdaan. Regio’s kregen simpelweg quota opgelegd voor het aantal gevangenen dat ze moesten leveren om de kampindustrie te laten draaien. Lachen om een grapje over de secretaris-generaal van de Communistische Partij was soms genoeg om op transport te worden gesteld. Zelfs Stalin, met al zijn paranoïde wanen, moet dat hebben beseft. De enorme sterfte lijkt dus vooral voort te komen uit onverschilligheid voor individuele levens. Waarom dure machines aanschaffen als je genoeg mensen kunt dwingen om met spaden en houwelen een kanaal van de Finse Golf naar de Witte Zee te graven?

Onder de miljoenen slachtoffers bevonden zich ook enkele duizenden Nederlanders: krijgsgevangen SS-soldaten, maar ook fellow-travelers. Dirk Schermerhorn, de broer van de latere minister-president van Nederland, speelde in de jaren dertig als ingenieur een rol bij de aanleg van de Moskouse metro. Stalin eiste een onrealistisch snelle oplevering en Schermerhorn moest vanwege technische problemen op de rem trappen. Hij werd opgepakt, ter dood veroordeeld en geëxecuteerd. Zijn vrouw Francisca belandde in een strafkamp, waar ze na acht jaar dwangarbeid stierf.

De tentoonstelling eindigt in het heden. De regering van Vladimir Poetin doet er alles aan om de herinnering aan de goelag uit te wissen. Het enige werkkamp dat tot voor kort dienstdeed als museum is onder druk van het Kremlin gesloten. Voor een waarachtig beeld van de communistische terreur in hun eigen land zullen de Russen naar Vught moeten.
 
Bas Kromhout is historicus en journalist
 
De Goelag. Terreur en willekeur in de Sovjet-Unie
Nationaal Monument Kamp Vught
Lunettenlaan 600, Vught
t/m 31 maart 2016
Di t/m vr 10-17, weekend 12-17
Info: www.nmkampvught.nl

 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer