Home TENTOONSTELLING: Gevelstenen en chocoladeletters

TENTOONSTELLING: Gevelstenen en chocoladeletters

  • Gepubliceerd op: 27 mei 2013
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Machiel Bosman

Een kaart van Afrika, een wand met tekeningen uit een negentiende-eeuws dagboek, en een vitrine met pijpen en andere tabaksgerelateerde zaken. Direct bij binnenkomst geeft het Amsterdamse Geelvinck-huis het karakter prijs van de lopende tentoonstelling Swart op de gracht, over Amsterdam en de slavenhandel: los zand. Er is geen lijn in te ontdekken.


De tentoonstelling begint met een tekst over de Groningse hoogleraar Petrus Camper, die in 1763 de slavernij scherp veroordeelde. Context ontbreekt. Vervolgens een tafel met koloniale waar. Maar wat doen die potjes Buisman daar – de smaakversterker voor koffie? De begeleidende tekst legt uit dat Buisman zeer gewaardeerd werd in Nederland en Suriname. En dat de huidige eigenaar van het Geelvinck-huis, Jurn Buisman, een verre achterneef is van de oprichter van het bedrijf.

Bij een stoel met koloniaal textiel zwerft een tekst over de naamgever van het huis. Albert Geelvinck was een van de eerste directeuren van de West-Indische Compagnie, die zich bezighield met de slavenhandel. Er zou een contract bij moeten liggen van een transactie, maar dat ontbreekt.

Op dan naar de tweede zaal. Via de tuin naar het deel van het museum aan de Herengracht, dan de trap af naar de kelder, maar dat moet je weten, want bewegwijzering ontbreekt.

Eenmaal daar gaan we voort op de ingeslagen weg: na de tabak is het nu tijd voor koffie en cacao. Ik zie dat er molens zijn waarmee je koffiebonen kunt malen, en dat er heel handige kannen bestaan waar je niet alleen koffie in kunt zetten, maar ook uit kunt schenken.

Ik leer dat de firma Droste zowel blikken als flikken maakt, en dat het woord ‘flik’ afkomstig is van Caspar Flick, die in de achttiende eeuw een chocoladefabriekje op de Nes runde. Ik zie met eigen ogen dat Albert Heijn de kunst verstaat om letters van chocola te maken – of althans de W van Willem, die hier ligt uitgestald.

Maar er is meer. Er blijken ook boeken te zijn geschreven over slaven en slavernij. Boeken met curieuze titels als Tien kleine negertjes en met van die typische negerkoppen erop die je tegenwoordig niet meer tegenkomt – boeken die wij nu misschien wel discriminerend zouden vinden. Ze liggen plompverloren in een vitrine, zonder tekst en uitleg. En hier, in deze zaal, bevindt zich zowaar het contract dat in de eerste zaal ontbrak, met precies dezelfde tekst erbij.

Deze tweede zaal vormt de kern van de tentoonstelling. Hier wordt ook het idee erachter uitgelegd: Amsterdam heeft zich indertijd ingelaten met de slavenhandel, en dat heeft zijn sporen nagelaten in de stad. Bijvoorbeeld: Amsterdam is nog altijd een van de grootste cacaohavens ter wereld. En op de grachten kun je gevelstenen vinden die verwijzen naar het slavernijverleden.

Maar omdat een mens nu eenmaal niet alles kan doen, heeft men dat eerste thema verder maar achterwege gelaten. Het tweede vormt het onderwerp van de derde en laatste zaal, waar foto’s zijn te zien van gevelstenen met negerhoofden, tabaksbladeren en koffiebonen erop.

Het hoogtepunt van deze tentoonstelling is feitelijk de poster erbij: een schilderij uit 1668 van een vrouw en een zwart jongetje door Johannes Mijtens. Maar daarvoor hoef je niet in het Geelvinck-huis te zijn. Het hangt in het Rijks Museum.
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer