• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Historisch Nieuwsblad 7/2012

    Tegen het palingtrekken en katknuppelen

    Door: Femke Deen

    Vanaf de negentiende eeuw zetten steeds meer burgers, politici en denkers zich in voor de belangen van dieren. Wie waren die vroege voorvechters voor dierenrechten, en wat bewoog hen?

    Op 25 en 26 juli 1886 braken in de Amsterdamse Jordaan hevige gevechten uit tussen de politie en de lokale bevolking. Een aantal politieagenten had geprobeerd een eind te maken aan het palingtrekken, waarbij deelnemers vanuit bootjes een levende paling van een touw moesten trekken die boven de Lindengracht was gespannen. Honderden belangstellenden waren op het volksvermaak af gekomen. Maar palingtrekken was verboden, en een paar politiemannen hadden het touw doorgesneden waaraan de paling hing. Dat was hun niet in dank afgenomen, en een grote rel brak uit. Het zogeheten Palingoproer resulteerde in 25 doden en vele gewonden.

    Deze gebeurtenis laat zien hoe groot de verschillen waren in opvattingen over dierenwelzijn in het laatste kwart van de negentiende eeuw. Leden van de elite hadden het verbeteren van het lot van de dieren de afgelopen twee decennia geadopteerd als ‘goede zaak’. Zij gruwden van dit soort volksvermaken waarvan dieren het slachtoffer waren. Maar voor het overgrote deel van de Nederlanders was het beschermen van dieren in deze periode nog geen prioriteit, zoals blijkt uit de populariteit van het palingtrekken. Pas vanaf de jaren 1960 groeide de dierenbescherming uit tot een rechtgeaarde volksbeweging.

    Overigens ontfermde ook de Nederlandse elite zich rijkelijk laat over de dieren, vergeleken met andere landen. In Engeland was al in 1824 de Society for the Protection of Animals opgericht, de latere RSPCA. Ook Duitse en Franse dierenbeschermingsorganisaties schoten in de jaren 1830-1840 uit de grond. Maar in Nederland ontstond pas in 1864 het eerste gezelschap dat zich bezighield met de belangen van dieren.
     

    Onbeschaafde indruk

    De ’s Gravenhaagsche Vereeniging tot Bescherming van Dieren was het initiatief van zes Haagse heren. Andere lokale verenigingen volgden snel. Veel leden van de elite sloten zich aan omdat ze niet wilden achterblijven bij hun buitenlandse standgenoten. Ze waren bang een onbeschaafde indruk te maken als ze zich niet bezighielden met het beschermen van dieren.

    Dat dieren zo populair waren als goed doel had ook te maken met een wezenlijke verandering in het denken over dieren. Dieren werden niet langer alleen gezien als productiemiddel of als voedsel. Die verandering was in gang gezet door de Wetenschappelijke Revolutie in de zeventiende en achttiende eeuw, toen bleek dat dieren en mensen dezelfde zenuwstructuur hebben. De discussie over de vraag of dieren pijn konden lijden kreeg daardoor een nieuwe impuls.

    In de loop van de achttiende eeuw meenden steeds meer mensen dat dieren met mededogen behandeld moesten worden. ‘Diervriendelijke’ teksten in de Bijbel werden aangedragen als bewijs. Tegelijk groeide de overtuiging dat iemand die wreed was tegen dieren, ook wreed kon zijn tegen mensen – nog een reden om kwelzucht tegen dieren tegen te gaan.

    Darwins The Origin of Species (1859) bleek een belangrijke katalysator. De overtuiging dat de mens superieur is aan het dier werd door zijn evolutieleer met een daverende klap onderuitgehaald. De mens bleek onderdeel te zijn van de natuur. Dat had belangrijke gevolgen voor de ideeën over de verhoudingen tussen mensen en de natuur. Hoewel het darwinisme op weerstand stuitte, vooral onder confessionelen, omarmde de elite de nieuwe leer. En tot die elite behoorden de eerste leden van de dierenbeschermingsorganisaties.
     

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen