Roxane van Iperens oorlogsboek ’t Hooge Nest staat al ruim een jaar onafgebroken in de bestsellerlijst. Zij eert de Spaanse schrijver en econoom José Luis Sampedro als onverzettelijk criticaster van economische ongelijkheid en de uitwassen van het geglobaliseerde vrijemarktdenken.
Wanneer maakte u kennis met José Luis Sampedro?
‘Ik kan me niet precies herinneren wanneer dat was. Leerde ik hem kennen door zijn roman De Etruskische glimlach, waarmee hij als schrijver internationaal doorbrak? Of was het als wijze oude gids van Los Indignados (de verontwaardigden), de Spaanse jongeren die in 2011 de straat op gingen om te protesteren tegen de bezuinigingen? Hoe dan ook, José Luis Sampedro (1917-2013) is mijn ultieme verzetsheld.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Roxane van Iperen
Waarom?
‘Hij is 96 jaar geworden en tot zijn laatste snik sprak hij zich krachtig uit tegen de uitwassen van het kapitalisme. Sampedro kwam zelf uit een gegoede familie. Hij was econoom, een gerespecteerd intellectueel en had zijn schaapjes op het droge. Maar nooit vergat hij de mensen aan de onderkant van de samenleving. Voor hen maakte hij bewust gebruik van het publieke platform dat hij tot zijn beschikking had, en bekritiseerde van daaraf de leiders die het huidige systeem in stand houden. Hij was een humanist en pleitte voor een socialer economisch model, met een minder grote kloof tussen arm en rijk.’
Bewonderenswaardig?
‘Zeer. Er is moed voor nodig om je tegen de gevestigde orde te keren als je er onderdeel van bent. Er is weinig aan als je een rebel bent; protesteren is dan je bestaansrecht. Maar rebellen zijn voorspelbaar. Als de leiders linksaf zeggen, willen zij naar rechts. Sampedro was in geen hokje te vangen en volgde volstrekt zijn eigen koers. Ook toen hij ouder werd, heeft hij zich nooit laten inkapselen door de elite.’
Hoe valt dit te verklaren?
‘Het is denk ik een kwestie van karakter. Hij was niet statusgevoelig, hengelde niet naar schouderklopjes, bleef altijd zoekend. Ditzelfde signaleer ik bij andere verzetshelden. Een van de twee Joodse zussen in ’t Hooge Nest, Janny Brilleslijper, die in haar Gooise villa met gevaar voor eigen leven onderdak bood aan onderduikers, was ook een eigenzinnige denker. Evenals de diplomaat Stéphane Hessel, met wie Sampedro bevriend was. Hessel overleefde de concentratiekampen en schreef in 1948 mee aan de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Hij was een intellectueel geestverwant van Sampedro. Zijn pamflet Neem het niet! was de inspiratiebron van Los Indignados.’
Als gelauwerd schrijver en wetenschapper was Sampedro een uomo universalis, zoals je die nog maar zelden ziet.
‘O, ja, daarom is hij ook een rolmodel. Ik ben jurist en combineerde dit heel lang met schrijven. Ik wil niet in één bubbel leven, dat is vaak dodelijk voor creativiteit nieuwsgierigheid en ruimdenkendheid.’
Alies Pegtel is historicus en journalist.
