STELLING: ‘De overheid moet een keynesiaans beleid gaan voeren’
‘Mijn antwoord is een driewerf ja! Wat aanvankelijk slechts een tijdelijke inzinking leek, blijkt nu een diepe recessie te zijn. De Europese norm voor het begrotingstekort van maximaal 3 procent is in deze context een rigide heilige koe, te vergelijken met de Gouden Standaard van Colijn. In de huidige situatie moet de overheid de economie juist aanjagen en de mensen hoop geven.
Ik zie overal neerslachtigheid en onzekerheid om mij heen. Mensen zijn bang voor hun baan, of hebben deze al verloren en solliciteren eindeloos. Zo’n situatie verbeter je niet door nog dieper in de overheidsuitgaven te gaan snijden. Economie is in grote mate psychologie. In de jaren negentig waren mensen té optimistisch en werd er te veel geleend. Nu verkeren we in een situatie waarin mensen en bedrijven uit angst voor de toekomst juist geen geld meer durven uitgeven of investeren.
De overheid moet de economie gaan stimuleren middels gericht innovatiebeleid. Onze economie is nu te eenzijdig op diensten gericht. De maakindustrie waarin Nederland ooit excelleerde – de machine- en scheepsbouw, de elektronica – zijn de afgelopen decennia sterk verwaarloosd. Terwijl het juist bedrijven als Stork en Philips waren, met hun “tastbare”, unieke en excellente producten, die – samen met de agrarische industrie – de basis vormden voor het naoorlogse economische succes van Nederland.’
Ruth Oldenziel:
’Ik ben geen econoom. Maar als historicus kan ik wel vaststellen dat de theorieën van Keynes, die zo lang in het verdomhoekje zaten, nu opnieuw wereldwijd worden omarmd door economen in de wetenschappelijke wereld. En dat de leidende politici in Brussel er desondanks nog niet aan willen. Zij hangen nog altijd overwegend het neoliberalisme aan, dat vanaf de zeventig door een nieuwe generatie van “neoconservatieve’ economen, zoals Friedrich Hayek, Robert Lucas en Milton Friedman, werd gepropageerd.
Toen volgde de politiek die ideologische ommekeer, met als bekendste voorbeelden natuurlijk Reagan en Thatcher. Dat zal nu wellicht uiteindelijk ook het geval zijn. In de Verenigde Staten heeft president Obama al enige tijd geleden een economisch stimuleringspakket doorgevoerd – al was dat om politieke redenen sterk afgezwakt. Maar het heeft effect gehad en de overheid heeft zijn geld terugverdiend, zo blijkt uit berekeningen.
In Nederland is een dergelijke omslag van snijden naar investeren natuurlijk afhankelijk van Brussel. Je kunt de huidige situatie daarom lastig vergelijken met die van Colijn en zijn Gouden Standaard. Die nationale financieel-economische context bestaat vanwege onze Europese eenheidsmarkt en gedeelde munt niet langer. Maar dat de overheid uiteindelijk zal moeten gaan investeren in voor de toekomst cruciale sectoren als de niet-fossiele energievoorziening, lijkt mij evident.’
James Kennedy:
’Het lijkt mij geen goed idee om in deze crisis als overheid te gaan desinvesteren. Maar of dat ook automatisch betekent dat er een keynesiaans beleid moet worden gevoerd? Het antwoord op die vraag hang in grote mate af van wat je precies onder “keynesiaans” verstaat. Er is nogal wat spraakverwarring rond deze term. Zo wordt Roosevelts New Deal, van de jaren dertig, vrij algemeen beschouwd als een succesvolle keynesiaanse ingreep in de economie.
Maar moderne economen die, naar Keynes, betogen dat de overheid in tijden van crisis het begrotingstekort tijdelijk flink mag laten oplopen om zo werkgelegenheid te scheppen en de economie weer aan te jagen, vinden de New Deal helemaal niet zo keynesiaans. Daar waren de maatregelen veel te bescheiden voor. Zo was onder Roosevelt het Amerikaanse begrotingstekort gemiddeld zo’n 3 procent. En de werkloosheid daalde wel, maar bleef – met ongeveer 10 procent eind jaren dertig – hardnekkig. Zij loste pas gedurende de oorlogsjaren op.
Daar komt bij dat het aanjagen van de economie via forse overheidsinvesteringen slechts nuttig is als je al over een productieve economie beschikt en de inflatie beperkt is. In dat geval kun je effectief investeren zonder de particuliere sector te hinderen. Bij een economie als die van Griekenland is dit niet het geval.’
Actueel
Artikel
Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden
Interview
De ‘tanks van de Middeleeuwen’ werden ingehaald door nieuwe wapens
Onderzoek
Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald
Artikel
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Nieuwste berichten
Artikel
Franse keizer Napoleon III beschermde de paus tegen zijn Italiaanse vrienden
Paus Leo XIV bezoekt komend weekend Frankrijk, een land waarmee het Vaticaan van oudsher een ‘speciale relatie’ heeft. De Franse keizer Napoleon III beschermde van 1848-1870 de toenmalige paus tegen Italiaanse nationalisten die de Kerkelijke Staat wilden inlijven. Die nationalisten waren ondertussen zijn vrienden. Een openluchtmis op de Champs-Élysées, een ‘jongerenwake’ in het Stade de...
Interview
De ‘tanks van de Middeleeuwen’ werden ingehaald door nieuwe wapens
Tijdens een militaire oefening schakelden Oekraïense drones deze zomer met gemak Amerikaanse pantserdivisies uit. Ook aan het Oekraïense front geven de onbemande vliegtuigjes gewone soldaten een fighting chance tegen Russische tanks. Conservator Casper van Dijk van het Nationaal Militair Museum ziet parallellen met de opkomst van vuurwapens. ‘Edellieden met dure harnassen, de tanks van de...
Onderzoek
Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald
Enkel de waarheid zou als winnaar uit de strijd mogen komen. Met die ambitie begon het Joegoslaviëtribunaal (ICTV) in 1993 aan zijn taak. Maar het is er niet in geslaagd de historische waarheid over de Joegoslaviëoorlogen eenduidig te schetsen. Dat concludeert historicus en journalist Petar Finci in zijn proefschrift, dat hij op 23 september verdedigde...
Artikel
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog entten witte artsen zwarte mensen in met het pokkenvirus, om nieuwe entstof te kweken voor de soldaten aan het front. Vaak gebruikten zij vrouwen en kinderen in slavernij. Die hadden zelf geen enkele keuze en moesten de risicovolle behandeling gedwongen ondergaan. De oorlog tussen de noordelijke en de zuidelijke staten van...