Duitse aanhangers van eugenetische rassenwetenschap organiseerden in de jaren 1926-1934 schoonheidswedstrijden om te bepalen wie het mooiste ‘Noordse’ hoofd had. Daarmee betrokken ze een breed publiek bij hun theorieën.
Oproepen voor de wedstrijden stonden in het tijdschrift Volk und Rasse, dat een maandelijkse oplage had van 3000 exemplaren. Deelnemers leverden portretten (en eventueel stambomen) aan, waaruit experts de beste Noordse exemplaren selecteerden. Het – volgens de organisatoren superieure – Noordse ras herkende de jury aan onder meer blauwe ogen, blond haar en een smalle schedel, maar ook aan algemeen talent en goede carrières, en een flinke hoeveelheid energie.
Een echt Noords hoofd herkennen was volgens de organisatoren nog niet zo gemakkelijk. De meeste Duitsers waren van gemengd ras, doordat hun voorouders relaties waren aangegaan met leden van ‘minderwaardige’ Europese rassen. Volgens Volk und Rasse was het zaak dat Duitsers het Noordse ras leerden opmerken, zodat door selectieve huwelijkssluiting de zuiverheid van het ras kon worden hersteld. De fotowedstrijden sloten nauw aan bij de racistische ideeën van de nationaal-socialisten en toen deze in 1933 aan de macht kwamen, raakten de organisatoren van de wedstrijden nauw betrokken bij het regime.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Geen perfect exemplaar
Met de kwaliteit van de inzendingen was de jury van de schoonheidswedstrijd niet altijd tevreden. In 1926 vond zij onder de 500 vrouwelijke inzenders geen perfect Noords exemplaar. Drie vrouwen kwamen in de buurt, maar één had een te breed voorhoofd, bij de ander was de ‘kaakhoek’ te groot en de derde had een te lange schedel. Ze deelden de tweede prijs. Uit de 793 mannen die dat jaar meededen, werd wél een winnaar gekozen. De gelukkige werd geprezen om zijn smalle hoofd, smalle neusaanzet, naar achter hellende voorhoofd, dunne lippen en gelijkmatige trekken: allemaal typerend voor het Noordse ras, aldus de jury.
Zuivere stamboom
Het Noordse ras diende te worden gezuiverd, meende de redactie van Volk und Rasse. In dat kader organiseerde het in 1927 een wedstrijd voor de zuiverste Noordse stamboom. Deelnemers moesten portretten aanleveren van hun families, en teruggaan tot hun overgrootouders. Winnaar werd Heinrich von Schulz-Hausmann uit Maagdenburg, ook al was zijn familie volgens de jury niet perfect Noords. Zo had zijn oma aan moederskant een te platte neus en had zijn opa aan vaderskant opvallend donker haar. Het was nu eenmaal niet anders, omdat volgens de ‘rassenwetenschap’ de overgrote meerderheid van de Duitsers van enigszins gemengde afkomst was. Maar dankzij goede huwelijken waren de niet-Noordse trekken in de familie Von Schulz-Hausmann in volgende generaties op de achtergrond geraakt, en daar ging het Volk und Rasse om.
Bron: Andrew D. Evans, ‘“Most Unusual” Beauty Contests: Nordic Photographic Competitions and the Construction of a Public for German Race Science, 1926–1935’, in: Isis.
