Home Mulisch gaf ‘geen reden tot politieke klachten’

Mulisch gaf ‘geen reden tot politieke klachten’

  • Gepubliceerd op: 14 juli 2009
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Bas Kromhout

Dick Verkijk schrijft in Harry Mulisch: ‘fel anti-nazi’ vanaf wanneer? dat Harry Mulisch lid is geweest van de Jeugdstorm. De Heemsteedse archivaris en amateurhistoricus Hans Krol ging zelf op onderzoek uit en concludeert dat het bewijs flinterdun is.

Hij kent ze wel, de geruchten dat Harry Mulisch in de oorlog ‘fout’ zou zijn geweest. Volgens Krol, die dertig jaar directeur was van de bibliotheek van Heemstede, was Mulisch nooit erg populair in het Kennemerland. ‘Als kind al stond Harry Mulisch bekend als arrogant en excentriek, en ook zijn latere bewondering voor Cuba is hem niet in dank afgenomen. Maar voor de beschuldiging dat Mulisch bij de Jeugdstorm zou hebben gezeten, ontbreekt overtuigend bewijs.’ De getuigenissen van twee voormalige buren – de een uit de Spaarnzichtlaan in Heemstede, de ander uit de Haarlemse Anna van Buurenlaan, waar Mulisch vanaf 6 oktober 1961 woonde – noemt Krol ‘flinterdun’.

Krol, die in 1995 het boek Heemstede 1940-1945 schreef, zegt zelf met andere voormalige buren uit de Spaarnzichtlaan te hebben gesproken. ‘Geen van hen kon de veronderstelling dat Harry Mulisch in Jeugdstorm-uniform door de straat zou hebben gelopen onderschrijven. Ook vroegere klasgenoten van Harry Mulisch zijn van mening dat hij nooit Jeugdstormer is geweest. Bovendien hebben oud-NSB’ers die destijds bijeenkwamen in het kringhuis aan het Raadhuisplein mij verzekerd dat vader of zoon Mulisch daar nimmer is gesignaleerd.’

Elke ooggetuige kan zich vergissen, zeker als ze zich iets van zestig jaar geleden moeten herinneren. Daarom is Krol op zoek gegaan naar schriftelijke bronnen die de beschuldiging aan Mulisch’ adres zouden kunnen staven. Op de zolder van de Heemsteedse bibliotheek haalt hij twee dozen tevoorschijn met opschrift ‘NSB’. Ze bevatten verschillende lijsten van ‘foute’ personen uit Heemstede en Haarlem, opgesteld door rechercheurs van de Politieke Opsporingdienst.

Zo is er een lijst van 1425 namen uit de regio, waarbij alle mogelijke politieke delicten staan opgetekend, van lidmaatschap van de NSB tot een avondje stappen met een Duitser. De naam Mulisch komt hier niet op voor. Hetzelfde geldt voor een kaartenbak met ongeveer 250 namen van ‘foute’ Heemsteders, die rechercheur B. Silvis vlak na de oorlog heeft aangelegd.

Geen enkele lijst kan honderd procent uitsluitsel geven, beseft Krol. ‘Maar ik moet opnieuw concluderen dat de door Verkijk aangehaalde getuigenissen volledig op zichzelf staan, en niet worden ondersteund door de bronnen die daar redelijkerwijs voor in aanmerking zouden komen.’

De sterkste aanwijzing voor Mulisch’ onschuld is een brief die oud-rector Van der Elst van het Eerste Christelijk Lyceum op 4 juni 1946 schreef aan een reclasseringsambtenaar, waarmee zijn oud-leerling Mulisch in aanraking was gekomen vanwege diefstal uit de bibliotheek. De brief bevindt zich in het gemeentearchief van Haarlem. Rector Van der Elst typeerde Mulisch als volgt: ‘Rijk opgevoede, verwende jongen. Sterk egocentrisch, met een abnormaal gevoel van eigenwaarde en zelfbewustzijn. Onbetrouwbaar, gedrag op school storend. […] Gaf geen reden tot politieke klachten in de bezettingstijd.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer