Home Panamakanaal was een eeuwenoud idee

Panamakanaal was een eeuwenoud idee

Eeuwenlang droomden schippers van een snelle route van de Atlantische naar de Stille Oceaan. Er lagen plannen voor een kanaal tussen Noord- en Zuid-Amerika, maar die leken onhaalbaar. Tot de Amerikanen zich ermee bemoeiden.

Enorme sluizen Panamakanaal
Met enorme sluizen kon het hoogteverschil van het Panamese vasteland overbrugd worden

Geertje Dekkers

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 28 augustus 2014

Update 4 februari 2025

Op 15 augustus 1914 voer de SS Ancon van de Atlantische naar de Stille Oceaan via een gloednieuwe shortcut: het Panamakanaal. Tijdens de aanleg van de tachtig kilometer lange verbindingsroute had het stoomschip cement en arbeiders vervoerd en nu mocht het officieel als eerste passeren. Er zouden talloze andere schepen volgen, want de doorgang via het kanaal betekende een enorme tijdsbesparing voor transport over zee. Een schip dat van New York naar Los Angeles voer, hoefde niet langer via Kaap Hoorn, maar kon ruim 7000 kilometer noordelijker de route door Panama nemen.

Vooral in de begintijd van de bouw van het Kanaal was het werk voor de arbeiders onmenselijk zwaar.
Vooral in de begintijd van de bouw van het Kanaal was het werk voor de arbeiders onmenselijk zwaar.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Het idee van een kanaal tussen Noord- en Zuid-Amerika was ten tijde van de opening al eeuwen oud. In september 1513 had de Spaanse Vasco Núñez de Balboa al gezien hoe smal de Panamese landengte was, toen hij als eerste Europeaan van de oost- naar de westkant trok. En in 1534 had keizer Karel V laten verkennen of ter plekke een snelle verbinding mogelijk was richting Oost-Indië. Maar technisch gezien was een kanaal door het woeste, bergachtige landschap toen nog te hoog gegrepen.

Achtergelaten Franse machinerie bij het Panamakanaal.
Achtergelaten Franse machinerie aan de oevers van het Panamakanaal.
Om te voorkomen dat arbeiders het Panamakanaal de rug toekeerden, werden degelijke woningen, scholen en een bakkerij gebouwd.
Om te voorkomen dat arbeiders het Panamakanaal de rug toekeerden, werden degelijke woningen, scholen en een bakkerij gebouwd.

Drieënhalve eeuw later leek dat anders te liggen. In 1881 deed Frankrijk een poging om een kanaal te graven. Het project stond onder leiding van Ferdinand de Lesseps, die eerder indruk had gemaakt met de aanleg van het Suezkanaal. Maar het van oorsprong vulkanische landschap in Panama bleek al snel moeilijker te bedwingen dan het gebied rond Suez. Daar kwam bij dat het ontwerp erg ambitieus was. Het kanaal moest op zeeniveau komen, om het bouwen van sluizen te voorkomen. De Lesseps en zijn mannen moesten daarom gigantisch veel grond afgraven, en dat alles in de warme, vochtige jungle, waar de werklui massaal bezweken aan malaria en gele koorts.

Lesseps durfde het Panamakanaal aan.
Ferdinand de Lesseps durfde de bouw van een kanaal aan.
Malaria vormde een continue gevaar tijdens de bouw van het Panamakanaal.
Malaria vormde een continue gevaar tijdens de bouw van het Panamakanaal.

De Fransen vertilden zich aan het project en moesten het eind negentiende eeuw opgeven. Dat het ambitieuze plan toch doorging, was te danken aan Theodore Roosevelt, die in 1901 president werd van de VS. Hij realiseerde zich dat zijn land veel baat zou hebben bij een snelle bootverbinding tussen oost en west en wist het Congres te bewegen de Franse onderneming over te nemen.

Spaanse arbeiders
Spaanse arbeiders bij het Panamakanaal.

Amerika – supermacht in opkomst – slaagde waar de Fransen faalden, en nog sneller dan gepland ook. Oorspronkelijk hoopten de Amerikanen het kanaal in 1916 te voltooien, maar de SS Ancon kon er al in 1914 door varen. Daarbij passeerde het schip zeer imposante sluizen, want de Amerikanen hadden van de Franzen geleerd dat het overbruggen van de hoogte met sluizen verreweg te prefereren viel boven het graven van een doorgang op zeeniveau.  

De SS Ancon opent officieel het Panamakanaal.
De SS Ancon opent officieel het Panamakanaal.

Openingsbeeld: Met enorme sluizen kon het hoogteverschil van het Panamese vasteland overbrugd worden.

Nieuwste berichten

Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Artikel

Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme

Als campagnevoerder, redenaar en antisemiet wees Karl Lueger de weg aan Adolf Hitler, die in Mein Kampf zijn bewondering voor de Weense burgemeester beschreef. Maar er waren ook grote tegenstellingen. Hoewel ze elkaar nooit hebben ontmoet, zal de naam van dr. Karl Lueger altijd verbonden blijven met die van Adolf Hitler. Toen Hitler in september...

Lees meer
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Interview

De Zuiderzee is nooit gedempt in de ogen van rechtse politici

De partijleiders van JA21, SGP en BBB hebben alle drie een connectie met het Veluwse Harderwijk en komen daar graag voor uit. Historicus Eva Vriend is niet verbaasd: ‘Rechtse partijen zien visserijplaatsen nog altijd als het echte Nederland.’ Joost Eerdmans (JA21), Chris Stoffer (SGP) en Henk Vermeer (BBB) kunnen het kabinet aan een meerderheid helpen...

Lees meer
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Loginmenu afsluiten