Anton van Hooff:
‘Ik vind dit een onhistorische stelling. Je kunt niet achteraf beweren dat er in de geschiedenis iets fout is gegaan. De geschiedenis is gelopen zoals zij is gelopen. Het lijkt op de bewering dat als de neus van Cleopatra iets minder lang was geweest, de geschiedenis geheel anders was verlopen. Dat is virtuele geschiedenis.
Daarnaast is het zo dat Zimbabwe juist heel laat, in 1980, is gedekoloniseerd. Het heeft nog lang een blanke minderheidsregering gehad onder Ian Smith. Zimbabwe heeft dus twintig jaar ontwikkeling gemist die eerder gedekoloniseerde landen wel hebben doorgemaakt. Je zou kunnen zeggen dat het daar nu de prijs voor betaalt. Het land wordt nog beheerst door de eerste generatie van bevrijders, die zichzelf beschouwt als onmisbaar. Mugabe beschouwt zichzelf als een Vader des Vaderlands. Die figuren zijn maar moeilijk weg te krijgen, zoals je ook zag met Bourguiba in Tunesië.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Ik zie met afschuw wat er gebeurt in Zimbabwe. Maar als ik iets meer afstand neem en het in historisch perspectief bekijk, dan is het allemaal niet zo gek. Wat er gebeurt is misschien wel onvermijdelijk bij de vorming van een nieuw land. Wij hebben er ook tachtig jaar over gedaan om een stabiele staat te krijgen.’
Ruth Oldenziel:
‘Ik zie het verband tussen de dekolonisatie van Zimbabwe en het gedrag van Mugabe niet. De huidige problemen zijn pas recent ontstaan. In 2000 is de herverdeling van het land – een maatregel die op zich redelijk en begrijpelijk was – zeer slecht uitgevoerd. De grond werd voornamelijk gegeven aan politiek medestanders van Mugabe, en niet aan de mensen die hem daadwerkelijk konden bebouwen. Mede daardoor stortte de economie in.
Bovendien is de geschiedenis van het land in sociaal, politiek en economisch opzicht goed te vergelijken met Zuid-Afrika. Beide landen hebben land- en mijnbouw en in beide landen werd het westerse kapitalisme ingevoerd door een kleine groep blanken, die zich onafhankelijk opstelde ten opzichte van het moederland en een apartheidsregime invoerde. Toch is Zuid-Afrika een geheel andere weg ingeslagen. Politiek leiders als Biko, Mandela en vooral Tutu besloten zich vreedzaam te verzetten. Toen het ANC aan de macht kwam stond verzoening voorop. Het meeste land is er nog steeds in handen van blanke boeren.
Het probleem ligt dus veel complexer dan in deze stelling wordt gesuggereerd. Ik ben geen Afrika-specialist, maar voor zover ik het kan beoordelen komen de problemen in Zimbabwe alleen voort uit het autocratisch leiderschap van Mugabe. Een leiderschap dat wij in Europa heel goed kennen.’
James Kennedy:
‘Met deze stelling heb ik niet alleen een probleem omdat ze niet politiek correct zou zijn of omdat het onzinnig is de dekolonisatie van heel Afrika met Mugabe te verbinden. Ten eerste is Zimbabwe zelf een koloniaal product. Het kolonialisme is dus onderdeel van het achterliggende probleem. Je kunt daarom niet stellen dat in Zimbabwe alles nog koek en ei zou zijn als het kolonialisme nog zou bestaan. Daar komt nog bij dat ook Mugabe evenzeer een product is van Afrika als van de koloniale tijd. Hij is katholiek opgevoed, studeerde op scholen die door westerlingen waren opgericht en was een tijdlang marxist.
Maar het meest problematisch vind ik nog dat het Rhodesië van Ian Smith het koloniaal bewind van Groot-Brittannië al had afgeschud. Over welke dekolonisatie hebben we het dus? Rhodesië was al in een bepaald opzicht gedekoloniseerd. Zou Zimbabwe beter af zijn geweest als de blanke minderheidsregering nog aan de macht was? Hoe zou dan het probleem van de politieke vertegenwoordiging – slechts 4 procent van de bevolking was blank – zijn opgelost? Het enige wat je zou kunnen stellen is dat als de Britten langer waren gebleven en Smith niet aan het bewind was gekomen, er mogelijk een betere basis voor democratisering was geweest.’
