Home ‘Geldzaken vertellen veel over het dagelijks leven’

‘Geldzaken vertellen veel over het dagelijks leven’

  • Gepubliceerd op: 3 april 2018
  • Laatste update 18 apr 2023
  • Auteur:
    Roel Welling
  • 4 minuten leestijd
‘Geldzaken vertellen veel over het dagelijks leven’

Geldzaken vertellen ons verhaal. Dat vindt Oscar Gelderblom, hoogleraar Financiële Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Hij is één van de initiatiefnemers van het onderzoeksproject Kasboekje van Nederland. Om bronmateriaal te verzamelen, moedigt hij mensen aan thuis te zoeken naar oude kasboekjes en huishoudboekjes. Over een selectie van die financiële bronnen en de verhalen die daarachter schuilgaan heeft de NTR een televisieprogramma gemaakt, waarvan de eerste uitzending woensdag 28 maart plaatsvond. Wat heeft u nog op zolder liggen?

Het onderzoek moet nog gedaan worden. Waar gaat het programma precies over?

‘De leukste stukjes van het materiaal dat we de afgelopen maanden hebben binnengekregen, komen tijdens het programma aan bod. Historici zijn goed in het benoemen wat ze niet begrijpen. Bij de NTR zijn ze goed in het denken in beelden. Zij brengen de persoonlijke verhalen achter de boekjes echt tot leven. Stiekem hopen we natuurlijk ook dat mensen door het programma zelf na gaan denken over ons financiële systeem, hun eigen verhaal en natuurlijk hun kasboekjes op zolder.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Wat kunnen we van financiële documenten leren over een bepaalde periode?

‘Het leuke van financiële geschiedenis, en geld in het algemeen, is dat het iedereen elke dag bezighoudt. Dat betekent dat geldzaken heel veel vertellen over het dagelijks leven. Als je in een kasboekje kijkt, zie je mensen vakanties houden, cadeautjes geven, feestjes organiseren, verhuizen, nadenken over de aanschaf van een auto, kinderen krijgen, speelgoed kopen en nog veel meer. Bronnen die handelen over geld maken dat zichtbaar.’

Bestudeert u alleen kasboekjes of bent u ook geïnteresseerd in ander materiaal?

‘Voor ons zijn bronnen waarin we huishoudens langdurig kunnen volgen het interessantst. Kasboekjes die bijvoorbeeld vijftig jaar de huishoudelijke uitgaven bijhouden, zijn bijzonder waardevol. Maar ook andere financiële documenten zoals bedrijfskasboeken of accountantsverklaringen zijn leuk. Niet alleen voor ons onderzoek, maar ook voor de mensen zelf. Mensen denken bij geschiedenis vaak aan foto’s of voorwerpen, maar financiële papieren vertellen ook hun verhaal. Zo kreeg ik een doos met documenten binnen van de nabestaanden van een hoofdonderwijzer die tegelijkertijd de directeur was van een Boerenleenbank. Hij ontving zijn klanten in de voorkamer van zijn huis, waar zijn nabestaanden nog steeds wonen. Dat was dus tegelijk een woonhuis en een bank. Tussen zijn documenten zaten ook brieven die hij had ontvangen van mensen die krediet vroegen. Zij schreven dan waarom zij dat geld nodig hadden. Dat biedt een unieke kijk in de levens van die mensen.’

Waarom koos u ervoor mensen op te roepen om zelf op zoek te gaan op zolder? Wat voegt deze aanpak toe aan het bestaande onderzoek?

‘Lange tijd ging het onderzoek naar de financiële geschiedenis over de high finance, de financiële sector met zijn banken en verzekeraars. Dat is niet alleen het geval voor de twintigste eeuw. Over de VOC is bijvoorbeeld heel veel bekend, maar over de geldzaken van zeventiende-eeuwse huishoudens bijna niets. Het is dus financiële geschiedenis van onderaf, en dit levert interessante inzichten.

Zo doet zich tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw een interessante ontwikkeling voor. De financiële sector, de high finance, gaat deel uitmaken van de huishoudens, de low finance. Mensen krijgen steeds meer te maken met banken, verzekeraars en pensioenfondsen. In de jaren 60 krijgt iedereen bijvoorbeeld een bankrekening. Mensen vertrouwen hun geld toe aan de financiële sector, die er vervolgens op de beurs mee gaat beleggen. Banken zijn inmiddels niet meer weg te denken uit ons leven. Dit is een gigantische maatschappelijke verandering, aangezien de financiële sector de plek inneemt van of opereert naast allerlei sociale verbanden.’

Wat bedoelt u daarmee?

‘Stel je voor: je zit krap bij kas. In de eerste helft van de twintigste eeuw bestonden je “vangnetten” uit je buren, je familie, je werkgever of misschien je kerkgenootschap. De financiële sector heeft deze banden in de tweede helft van de twintigste eeuw grotendeels vervangen. De onderlinge dienstverlening is voor een belangrijk deel afgebroken. Dat is een enorme maatschappelijke transformatie, die wij met dit project in kaart hopen te brengen.’

U kunt nog steeds meehelpen aan het onderzoeksproject door uw eigen financiële bronnen in te sturen. Kijk hiervoor op www.kasboekjevannederland.nl. Sinds 28 maart 2018 zendt NPO 2 elke woensdagavond een aflevering uit van de zesdelige serie.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer