Home Geen rioolfilosoof

Geen rioolfilosoof

Wim Berkelaar

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 23 juni 2004

Update 7 april 2020

Jean-Paul Sartre was met afstand de lelijkste filosoof uit de geschiedenis. Hij keek scheel, was klein, en zijn gebit leek op een kerkhof vol omgevallen grafzerken. Bernard-Henri Lévy is de mooiste filosoof: zwart achterovergekamd haar, vurige donkere ogen en gekleed als een popster. Tot zover de verschillen. De overeenkomsten zijn veel talrijker: zowel Sartre als Lévy verkeerde veelvuldig in het gezelschap van vrouwen, beiden waren mediageniek en allebei toonden ze maatschappelijk engagement.


Er werd, gezien al die overeenkomsten en verschillen, in Frankrijk al jaren reikhalzend uitgezien naar een studie van Lévy over Sartre. Verwacht werd dat Lévy een afrekening zou publiceren, waarin Sartre naar voren zou komen als een rioolfilosoof en als een naïeve bewonderaar van foute communistische regimes overal ter wereld.

Toen het boek in 2000 verscheen, veroorzaakte het dan ook opwinding in Frankrijk. Maar niet omdat Lévy Sartre afkraakte. Nee, juist omdat hij dat niet deed. Integendeel, Lévy brak een lans voor de verguisde filosoof. Sartre was tot zijn veertigste jaar een genie, aldus Lévy: als vrijheidsfilosoof, als toneelschrijver en als romancier stelde hij morele dilemma's aan de orde en toonde hij de gespletenheid van de mens aan.

Sartre was na de verwoestende Tweede Wereldoorlog dé vertolker zowel van de hoop als van het pessimisme van de Europese jeugd, die naar een nieuwe zin van het leven zocht. Maar op het hoogtepunt van zijn roem ging het volgens Lévy mis met het genie: hij raakte in de ban van het communisme. Sartre bemoeide zich zonder enig inzicht met de politiek. Jarenlang leek hij nog slechts petities te tekenen, vol van onverantwoordelijke pleidooien voor geweld tegen het 'kapitalistische' Westen. In de laatste jaren voor zijn dood zou hij via het jodendom weer op het spoor zijn gezet van het redelijk denken. 

Lévy schrijft het allemaal heel Frans op: met veel retorische vragen en met narcistische beschouwingen over zichzelf. Maar wie zich daar niet aan stoort, zal beseffen dat hij een meesterlijk boek leest.

Nieuwste berichten

Péter Magyar bezoekt de archieven, 4 november 2026.
Péter Magyar bezoekt de archieven, 4 november 2026.
Nieuws

Hongaarse heksenjacht dreigt na openbaarmaking informantenarchief

De Hongaarse regering maakt tienduizenden documenten uit de archieven van de communistische geheime politie openbaar. Daarmee komt de nieuwe minister-president Péter Magyar een verkiezingsbelofte na, maar bij veel Hongaren leidt het tot onrust. Sommigen troffen tot hun schrik de namen van hun familieleden aan. Maar wat betekent het precies als een naam uit de lijst...

Lees meer
Groot NEderland
Groot NEderland
Nieuws

Groot-Nederlandse gedachte veranderde van romantisch ideaal in extreem-rechts hondenfluitje

Nederland en Vlaanderen in één staat: wat ooit begon als gedachte-experiment onder Nederlandse en Vlaamse studenten zou in de twintigste eeuw verworden tot extreem-rechts idee over een zuivere Nederlandse gemeenschap. Harold van der Kraan schrijft in zijn proefschrift dat de Groot-Nederlandse gedachte in de periode 1880-1980 nooit volledig van het Vlaamse toneel verdween. In 1911...

Lees meer
Beatrice de Graaf
Beatrice de Graaf
Column

‘De overlevenden van de oorlog snakten naar iets motiverends’

Waarom schoten er direct na 1945 zoveel voetbalstadions uit de grond in Duitsland? Hadden de mensen daar nietiets beters te doen? Soms wordt boeiende geschiedenis geschreven door uit te gaan van wat mensen samenbindt in tijden van crisis. En nee, dat zijn niet altijd zware woorden of abstracte vergezichten. Dat kan ook het vooruitzicht van...

Lees meer
‘De taboes moeten plat’
‘De taboes moeten plat’
Interview

‘De taboes moeten plat’

Religieus geweld bestáát, betoogt religiewetenschapper Kaj Brens in zijn eerste boek Heilige huisjes. Draai er dus niet omheen. ‘Als je de oorzaken niet onder ogen wilt zien, kom je nooit aan de oplossing toe.’  Zijn boek Heilige huisjes is geboren uit frustratie. Kaj Brens ergerde zich in 2015 na de aanslag op de redactie van...

Lees meer
Loginmenu afsluiten