Home FILMS: The Imitation Game en Exodus: Gods and Kings

FILMS: The Imitation Game en Exodus: Gods and Kings

  • Gepubliceerd op: 23 december 2014
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Jos van der Burg

De kraker van Enigma:  Historisch rammelend portret van Alan Turing
 
The Imitation Game
Morten Tyldum
Vanaf 8 januari in de bioscoop
 
Beter laat dan nooit, maar de geschiedenis is er niet minder treurig om. Alan Turing, de briljante wiskundige die in de Tweede Wereldoorlog van cruciale betekenis was voor het kraken van het Duitse communicatiesysteem Enigma, werd vorig jaar door koningin Elizabeth postuum vrijgesproken voor zijn veroordeling in 1952 voor ‘gross indecency’. Turing was een jaar eerder gearresteerd wegens homoseksuele contacten en werd voor de keuze gesteld: twee jaar gevangenisstraf of een hormonenkuur. Turing koos het laatste. Twee jaar later pleegde hij op 41-jarige leeftijd zelfmoord door een giftige appel te eten. Hoe vernederend moet het zijn geweest voor deze topwetenschapper om als zedencrimineel te worden veroordeeld?

Over Turings belang gaat de Brits-Amerikaanse speelfilm The Imitation Game. Op een aantal flashbacks na speelt de film zich af in oorlogstijd in Bletchley Park, het landhuis in Zuid-Engeland waarin wetenschappers de codes van vijandelijke communicatiesystemen, in het bijzonder Enigma, proberen te ontcijferen. Turing gelooft niet in een handmatig trial and error-proces, maar ontwerpt met succes een enorme machine voor het verwerken van informatie. In 1943 ontcijfert men op Bletchley Park maandelijks meer dan 80.000 Duitse berichten, van weersvoorspellingen tot ultrageheime informatie over troepenbewegingen.

De film portretteert Turing op weg naar dat succes als een geniale wiskundige en grondlegger van de computerkunde, maar ook als een sociaal onbeholpen zonderling, die met arrogant gedrag zijn collega’s tegen zich in het harnas jaagt. Als niemand meer met hem wil werken, schrijft Turing een brief aan Churchill, die verordonneert dat hij de leiding moet hebben. Dramatisch sterk, maar niet kloppend met de werkelijkheid, want Turing, die eerder verlegen was dan arrogant, had vanaf het begin de leiding over het Enigma-project. Zijn positie werd door geen van zijn collega’s betwist.

De opgeklopte tegenstellingen hebben de filmmakers ook kritiek opgeleverd van de familie van Alastair Dennison, de commandant op Bletchley Park, die in de film Turing het leven zo zuur mogelijk maakt. Volgens de familie, daarin bijgevallen door historici, is de man ten onrechte als slechterik geportretteerd. Wel juist toont The Imitation Game de morele dilemma’s na het kraken van Enigma. Omdat voor de Duitsers geheim moet blijven dat hun communicatiesysteem is ontcijferd, grijpen de Britten niet in als ze op de hoogte zijn van een aanstaande Duitse torpedoaanval op een geallieerd schip met vijfhonderd passagiers aan boord. Het grote doel is het winnen van de oorlog, zegt Turing ter rechtvaardiging. De film eindigt met de mededeling dat historici schatten dat het kraken van Enigma de oorlog met twee jaar heeft bekort. Turing redde miljoenen mensen het leven, maar zijn eigen leven kon hij niet redden.

Exodus: Gods and Kings
Ridley Scott
Vanaf 18 december in de bioscoop
 
2014 was het jaar van de religieuze blockbuster in Hollywood. In het voorjaar was er de zondvloed Noah en het jaar eindigde met Exodus: Gods and Kings. Tussendoor waren er kleine religieuze films met goede titels als Heaven Is for Real en God’s not Dead. Met Exodus: Gods and Kings stelt spektakelfilmer Ridley Scott (Gladiator, Prometheus) niet teleur. De verfilming van de uittocht uit Egypte kunnen we zien als een 2.0-versie van Cecille B. DeMilles The Ten Commandments uit 1956. Deze klassieker, met een bebaarde Charles Heston als een wijze Mozes, heeft inmiddels een hoog campgehalte, dus een nieuwe versie was welkom. Aan Exodus: Gods and Kings zullen veel computernerds en visueel specialisten flink hebben verdiend, want de film tovert verbluffende digitale effecten uit de hoge hoed. De tien plagen zijn spectaculaire hoogstandjes, maar het pièce de résistance is de doortocht door de Rode Zee. Scott laat de zee niet splijten, maar laat het water zich na een aardbeving terugtrekken, zodat de Hebreeërs de zee kunnen doorkruisen, waarna de Egyptenaren in de erop volgende tsunami worden verzwolgen. Fijn als niet alleen God, maar ook de natuur aan jouw kant staat.

Jos van der Burg is filmrecensent bij Het Parool en de Filmkrant

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer