Home Een ‘concentratiekamp’ voor Zuid-Italianen

Een ‘concentratiekamp’ voor Zuid-Italianen

  • Gepubliceerd op: 29 januari 2013
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Aart Heering

Honderd kilometer ten westen van Turijn ligt het Fort van Fenestrelle. Het was in de jaren 1860-61 een gevangenis voor Zuid-Italiaanse soldaten, die bij de Italiaanse eenwording weigerden zich te laten inlijven bij het Piemontese leger.

Sommigen overleefde de gevangenschap niet. Wat er precies in Fenestrelle is gebeurd, is onderwerp van een verhit debat.
Fenestrelle is een geliefd onderwerp in de zogeheten ‘meridionalistische’ literatuur, waarin de Italiaanse geschiedenis wordt beschreven vanuit het standpunt van het Zuiden. Daarin is de aansluiting bij het Noorden het resultaat van een brute verovering door de Piemontezen, die de nieuw verworven gebieden vervolgens koloniaal uitbuitten. In die interpretatie, die ook graag door zuidelijke politici wordt gehanteerd, is het Noorden verantwoordelijk voor de economische malaise in Zuid-Italië.

Volgens sommige publicisten zijn in Fenestrelle duizenden jonge zuiderlingen omgekomen en hun lijken opgelost in gebluste kalk. Anderen zouden het leven hebben gelaten in een heroïsche poging het fort in te nemen en op te rukken naar Turijn. Deze verhalen circuleren sinds een jaar of tien via boeken, pamfletten en websites. Vooral door toedoen van de ‘neobourbonse’ beweging, die het oude Koninkrijk der Twee Siciliën idealiseert en een zuidelijke tegenpool vormt van de Lega Nord.

Sinds 2000 zijn er jaarlijkse herdenkingen van ‘de slachtoffers van Fenestrelle’. Bij de herdenking in 2008 sprak de woordvoerder van de neoborbonici van 40.000 doden en maakte hij een vergelijking met Auschwitz. Het jaar daarop bracht de staatstelevisie RAI een documentaire over Fenestrelle onder de titel Het concentratiekamp van de Savoia’s (de Piemontese koningen).

Voor Alessandro Barbero, hoogleraar mediëvistiek aan de Universiteit van Oost-Piemonte, was dat reden om na te gaan wat er in Fenestrelle echt is gebeurd. In zijn onlangs verschenen boek De gevangenen van de Savoia’s schrijft hij dat de verhalen over de duizenden die van kou en honger zouden zijn omgekomen teruggaan op in 1861 verschenen artikelen in de katholieke pers. Gezien de vijandige opstelling van de kerk tegenover de jonge Italiaanse staat is dit geen objectieve bron.

De door Barbero geraadpleegde archieven tonen een heel andere realiteit. In Fenestrelle waren geen duizenden militairen gedetineerd, maar hoogstens 2000. Daarvan zijn er zeven in het fort overleden. De ‘opstand’ betrof een groep van tien mannen, die na een vluchtpoging werden berecht en vrijgesproken. En het strooien van gebluste kalk op de lijken was een in die tijd gebruikelijke ontsmettingsmaatregel.

De publicatie van Barbero’s boek heeft woedende reacties opgeroepen. Tegenstanders zeggen dat hij niet al het beschikbare archiefmateriaal heeft gebruikt en voorbijgaat aan andere gruwelen. Niemand heeft kunnen aantonen dat er in Fenestrelle inderdaad een slachting heeft plaatsgevonden. Maar voor sommigen is dit het bewijs dat het belastende materiaal is verdonkeremaand. Daar valt niet tegen te redeneren.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer