Home Dorpsgemeenschap

Dorpsgemeenschap

  • Gepubliceerd op: 23 maart 2005
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Maarten van Rossem

Het is verontrustend hoezeer het literatuur over de culturele eigenaardigheden van verschillende naties ontbreekt aan een historische visie. Het natieconcept is zo dwingend dat we eigenlijk direct geneigd zijn clichébeelden over verschillende volkeren voor waar te houden. Daarbij wordt steeds verondersteld dat die nationale eigenaardigheden het eeuwige leven hebben. Ze zijn kennelijk immuun voor historische verandering.


Dat komt waarschijnlijk doordat nationale eigenaardigheden meestal herleid worden tot een of andere essentie, die zo diep geworteld is in de nationale ziel dat zij als onveranderlijk wordt beschouwd. Mogen we de buitenlandse analytici van de Nederlandse volksaard geloven, dan bestaat onze nationale essentie uit het calvinisme. 
     
Wij zijn een zuinige, moraliserende, vrijheidslievende, individualistische en wat somber gestemde natie, en dat is het directe gevolg van het calvinisme. Het wonderlijke is dat wij graag bereid zijn deze karakteristiek voor waar te houden. Ons zelfbeeld is sterk beïnvloed door het beeld dat anderen van ons hebben. 
     
Ondanks de brede consensus tussen Nederlanders en buitenlandse waarnemers van de Nederlandse natie over onze zuinige en moraliserende aard, is er alle reden te twijfelen aan onze onveranderbare calvinistische inborst. De orthodoxe calvinisten hebben in Nederland nooit een meerderheid van de bevolking gevormd. Het religieuze landschap is altijd zeer gevarieerd geweest en wat men ook geloofde, er waren altijd meer rekkelijken dan preciezen. 
     
Bij enige reflectie is het uiterst onwaarschijnlijk dat een complexe samenleving, die in de loop der eeuwen sterk is veranderd, gekarakteriseerd zou kunnen worden door een of andere onveranderbare essentie. Al die essentialistische analyses reduceren de natie met een opmerkelijke impressionistische gemakzucht tot een soort homogene, tijdloze dorpsgemeenschap. Slechts een halve eeuw geleden hadden vrijwel alle Nederlanders volkomen andere opvattingen over huwelijk, gezin en voortplanting dan nu. Dat valt lastig te rijmen met een calvinistische essentie. 
     
Proberen we onze zogenaamde nationale eigenaardigheden te toetsen aan cijfermateriaal dat op z’n minst enig houvast biedt, dan blijft er niet veel van over. Van onze spreekwoordelijke zuinigheid is in comparatief statistisch materiaal bijvoorbeeld niets terug te vinden. Vergelijkend onderzoek toont aan dat Nederland in cultureel opzicht sterk op de Scandinavische landen lijkt. 
     
Echt verbazend is dat natuurlijk niet. Net als die landen is Nederland een klein land, met een kleinschalige politiek, sterk verstedelijkt en zeer welvarend, waar de cultuur wordt gedomineerd door een burgerlijke, voorheen rekkelijk protestante elite. Uniek zijn we dus ook al niet.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer