‘Er moeten meer vrouwen in de Canon van Nederland’

‘Als ik goed tel, zitten er nu twaalf mannen in de Canon en drie vrouwen. Kennelijk is de gedachte dat dat niet eerlijk is, aangezien de helft van de bevolking uit vrouwen bestaat. Dat zegt dus niets over de geschiedenis en vooral veel over ons. Moeten we Jacoba van Beieren of Maria van Bourgondië toevoegen, louter omdat ze vrouwen waren? Zijn er soms vrouwelijke equivalenten van Spinoza, Huygens, Rembrandt of Willem van Oranje?

Ik meen me te herinneren dat Els Kloek in de commissie zat die de Canon heeft opgesteld. Zij is de maker van twee dikke inventarissen van vrouwenlevens in de geschiedenis: haar kennende zal zij als een leeuwin hebben gevochten voor vrouwen in de Canon. Ik geloof dat er destijds al ruzie was en dat Annie M.G. Schmidt er toen bij kwam. Volkomen terecht overigens.

Ik zou er geen probleem mee hebben als Willem I wordt ingeruild voor onze oorlogskoningin Wilhelmina. Haar biograaf, de historicus Cees Fasseur, antwoordde altijd als iemand de monarchie weer eens wilde afschaffen met de vraag: “En wie moet dan president worden? Een vrouw natuurlijk!” En dan zei Fasseur dat dat neerkwam op de keuze tussen Mariëtte Hamer en Annemarie Jorritsma. Daarna waren de meesten wel stil.’
 

‘Waarom je meer vrouwen in de geschiedschrijving en de Canon zou moeten willen hebben? Nou, bijvoorbeeld omdat dit aantoonbaar meer en veelzijdiger geschiedschrijving oplevert. Vrouwen boden in hun eigen geschriften dikwijls een alternatieve blik op de geschiedenis. Ze konden – en mochten – namelijk op volstrekt andere wijze over hun tijd berichten dan hun mannelijke tijdgenoten.

Eind achttiende, begin negentiende eeuw kwam het sentimentele schrijven in zwang: schrijven over wat je voelde, en niet alleen over wat er feitelijk gebeurde. Dat deden vooral bereisde vrouwen uit de hogere klasse. Van die vrouwen zijn veel memoires en dagboeken overgebleven. Zoals van de vrouw van de latere Amerikaanse president John Quincy Adams, Luisa Adams. Zij maakte een tocht per koets van Moskou naar Parijs, dwars door een continent dat zich opmaakte voor de laatste strijd tegen Napoleon.

Haar prachtig opgeschreven waarnemingen geven een veel indringender beeld van de gevolgen van de napoleontische oorlogen voor Europa dan de steriele, politieke teksten van haar mannelijke tijdgenoten. Voor Nederland denk ik aan de vrouw van raadpensionaris Rutger Schimmelpenninck, Catharina. De brieven aan haar man geven een heel bijzonder, waardevol inkijkje in de Nederlandse geschiedenis aan het begin van de negentiende eeuw. Of aan Wilhelmina van Pruisen. Het is echt tijd dat zij in de Canon wordt opgenomen.’ 

‘Absoluut. Het is idioot dat de helft van de bevolking nauwelijks bestaat in de Canon. Vrouwen hadden eeuwenlang weinig toegang tot onderwijs, laat staan tot politieke of militaire functies. Daardoor hadden ze veel minder macht. Maar dat betekent niet dat ze geen rol speelden in de geschiedenis. Zolang die rol onzichtbaar blijft, is het of vrouwen van geen belang waren. Dat is niet alleen historisch onjuist, het draagt er ook toe bij dat ze nog altijd de tweede sekse zijn, om met Simone de Beauvoir te spreken.

Wil je dat vrouwen een werkelijk gelijkwaardige positie krijgen, dan moeten kinderen evenveel leren over vrouwelijke historische figuren als over mannelijke. Opvallend is ook dat de vrouwen die wél tot de geschiedenisboeken doordringen vaak worden weggezet als abnormaal of als kreng. De voornaam van Kenau Simonsdochter is synoniem geworden voor “manwijf” en “feeks”. Geen waardige benaming voor een vrouw die heldhaftig het beleg van Haarlem bevocht.

Nog meer vertekenend is de neiging vrouwen helemaal weg te schrijven. Wie kent Corry Tendeloo nog, de advocate en politica die ervoor zorgde dat vrouwen in 1955 niet langer handelingsonbekwaam werden op het moment dat ze trouwden? En ze zorgde er ook voor dat Surinaamse vrouwen stemrecht kregen. Die vrouw verdient een standbeeld, niet de vergetelheid.’