Langs 5000 kilometer kust, van de Noordkaap tot aan de Pyreneeën, bouwden de nazi’s een keten van bunkers, tankgrachten en mijnenvelden. Deze ongenaakbare Atlantikwall moest een geallieerde invasie voorkomen; nergens zouden de geallieerden veilig aan land moeten kunnen gaan. Een waan-idee, volgens Willem Melching, Duitslandkenner van de Universiteit van Amsterdam en reisleider. ‘Hitler had geen idee van de Marine of kustverdediging. Als kind heeft hij nooit de zee gezien. Die tekortkoming zie je terug in de aanleg van de Atlantikwall.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Monument voor het Derde Rijk
Melching vertelt over zijn interesse in de Duitse kustverdedigingslinie: ‘Ik ben altijd al gefascineerd door de Atlantikwall. Mijn geboortehuis stond in het Haagse Sperrgebiet en alle panden in de straat hadden wel iets te maken met de linie: ze waren deels gesloopt, er was iets tegenaan gebouwd, of ze stonden leeg. Later heb ik veel onderdelen van de Atlantikwall bezocht. Het is verbazend te zien hoeveel energie de nazi’s staken in dit monument voor het Derde Rijk. De les van de Eerste Wereldoorlog was dat je aan statische verdedigingslinies niks hebt; niemand gaat in de rij staan bij een fort om zich te laten afslachten. Militair-strategisch was de Atlantikwall van geen betekenis. Maar het is een fascinerend bouwwerk, neergezet in de beste traditie van de Bauhausarchitectuur.’
Mislukte invasie van 1942
‘Vooral langs de Franse kust is het heel interessant om te kijken naar de verdedigingswerken. We gaan met de reis onder meer naar de havenstad Dieppe, waar geallieerde legers op 19 augustus 1942 landden. Deze geallieerde aanval was bedoeld om de Duitse kustverdediging en de eigen kracht te testen.’ Het werd een grote mislukking: de 1000 Britse en 5000 Canadese soldaten die ’s ochtend vroeg werden ontscheept op het zandstrand van de Noord-Franse havenstad, liepen recht in het spervuur van Duitse mitrailleurs en mortieren. Toen ze om elf uur bevel kregen terug te trekken, bleven 1400 mannen dood achter en waren er bijna 2000 krijgsgevangenen. ‘Deze aanval was voor de nazi’s de aanleiding om sneller aan de slag te gaan met de aanleg van de verdedigingslinie. Ze verwachtten de invasie in de grote Franse havensteden, dus die zijn helemaal dichtgebouwd met verdedigingswerken en bunkers. Vooral als je het van zee af bekijkt, zie je hoe indrukwekkend de linie is.’
Bijzonder erfgoed van D-Day
‘De mooiste en indrukwekkendste verdedigingstorens staan op de Kanaaleilanden. Die bezoeken we ook tijdens onze reis. Dat is heel bijzonder, omdat andere reizen daar nooit heen gaan. Die torens zijn gebouwd om de Engelse vloot te beschieten, maar de Britten keken wel uit natuurlijk en namen een andere route. Zo zochten de geallieerden naar de zwakste plekken in de Atlantikwall. De Duitsers verwachtten een invasie in een havenstad, dus verdedigden ze die het beste. Maar de geallieerden waren ook niet gek, en landden op 6 juni 1944 tientallen kilometers verderop, op een leeg stuk strand. D-Day was begonnen, en het lukte de geallieerde soldaten daar door de verdediging heen te vechten. Dat vind ik zelf ook het interessante aan de reis; we gaan niet alleen de verdedigingswerken bekijken, maar we gaan ook naar de stranden waar de geallieerden landden. Ter plekke zullen Maarten van Rossem en ik vertellen waarom de invasie daar kon lukken.’
