Home BOEKEN: Harm van Riel. Een rechtse provo

BOEKEN: Harm van Riel. Een rechtse provo

  • Gepubliceerd op: 24 juni 2016
  • Laatste update 17 apr 2023
  • Auteur:
    Hans Renders
  • 3 minuten leestijd
BOEKEN: Harm van Riel. Een rechtse provo

VVD’er Harm van Riel (1907-1980) leek zo uit de negentiende eeuw te zijn gestapt. Met zijn bolhoed, driedelig pak, kettinghorloge, dikke sigaar en Drents accent was hij de lieveling van de linkse pers. Zijn provocerende uitspraken leverden sensationele kopij op, zoals in 1975, toen minister Pronk in beschonken toestand met zijn auto in een greppel reed. Van Riel zag een direct verband met het terrorisme in Europa.

Harm van Riel. Een rechtse provo

Mark Verheijen 272 p. Boom, € 22,50

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Hij zat vanaf 1956 in de Eerste Kamer, was ongelooflijk belangrijk voor de doorbraak van de VVD in de jaren zeventig, maar vanwege zijn onaangepaste gedrag is hij nooit gevraagd om minister te worden.

Voormalig VVD-Kamerlid Mark Verheijen schreef een biografie van Van Riel, die leest als een alternatieve partijgeschiedenis van de VVD. P.J. Oud, Van Riels voorganger als partijbestuurder, speelt daarin een nadrukkelijke rol. De vergaderingen van het partijbestuur stelden in zijn tijd weinig voor, en toen een van de leden eens opstond en klaagde: ‘Ik zit hier toch niet om ja en amen te zeggen’, reageerde Oud met de woorden: ‘“Ja” is voldoende.’ Van Riel zei meer dan alleen ja, en zo ontstond een jarenlange vete tussen de twee.

Van Riel zei meer dan alleen ja, en zo ontstond een jarenlange vete tussen de twee

In intellectueel opzicht was Van Riel een wonderkind. Op zijn vierde kon hij al lezen en vanaf zijn zesde las hij dagelijks het Algemeen Handelsblad en de Opregte Haarlemse Courant. Hij is altijd vrijgezel gebleven. Al werd er geroddeld over zijn hechte vriendschap met de secretaris van het partijbureau, Magda van Everdingen. Zij begeleidde Van Riel vaak op zijn spreekbeurten in het land en zelfs op zijn vakanties.

De echtgenote van Hans Wiegel wees Van Riel erop dat hij Magda ook gewoon mee kon vragen in plaats van haar in de auto te laten wachten als hij ‘een lichte maaltijd kwam nuttigen’.

Van Riel was ambitieus, maar tegelijkertijd onaangepast. Hij bouwde tussen 1954 en 1970 een nauwe band op met zijn chauffeur, die hij liet voorrijden onder de uitroep: ‘We gaan de provincie bekijken.’ Van Riel werd dan door het Zuid-Hollandse landschap gereden, voor niemand bereikbaar, en na een middagdutje weer op het provinciehuis afgeleverd.

Oppervlakkigheid

Deze biografie is informatief en vlot geschreven. Onbevredigend is wel dat het hele boek lijdt aan een zekere oppervlakkigheid, en soms een verkeerde voorstelling van zaken geeft. Zo beweert Verheijen dat er ‘vrijwel niets’ overbleef van aantijgingen over het oorlogsverleden van CDA-politicus Willem Aantjes. Dat is onterecht.

Scherp daarentegen zijn de analyses die Verheijen maakt van Van Riels rol bij het vertrek van Hans Gruijters uit de VVD, wat leidde tot de oprichting van D’66. Ook ziet hij scherp hoe het kabinet-Den Uyl de steeds conservatiever denkende Van Riel beïnvloedde. En wie wil weten waar Hans Wiegel de mosterd haalde, moet dit boek ook zeker lezen.

Hans Renders is directeur van het Biografie Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer