Home Boeken: Frits Boterman – Duitse daders

Boeken: Frits Boterman – Duitse daders

  • Gepubliceerd op: 23 februari 2016
  • Laatste update 13 okt 2022
  • Auteur:
    Bas Kromhout
Boeken: Frits Boterman – Duitse daders

Waarom is uit Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog een groter deel van de Joodse bevolking weggevoerd (75 procent) dan uit andere West-Europese landen? Deze vraag houdt historici al geruime tijd bezig. Dikke boeken zijn erover geschreven, maar die vonden lang niet altijd hun weg naar een breder publiek.

Daarom heeft emeritus hoogleraar en Duitsland-expert Frits Boterman dit nieuwe boek geschreven. Het vormt een samenvatting van alle voorgaande onderzoeken naar deze pijnlijke kwestie. Boterman beschrijft de wisselwerking tussen de Duitse bezetter en de bezette Nederlandse samenleving. Hij stelt de Jodenvervolging centraal, maar behandelt ook andere terreinen, zoals de economie en de cultuursector. Daardoor laat het boek zich lezen als een min of meer integrale, beknopte geschiedenis van Nederland tijdens de bezettingsjaren.

Eén ding staat voor Boterman als een paal boven water: de schuld voor de Jodenvervolging lag bij de Duitsers. Zij hadden zich als doel gesteld om Nederland te ‘zuiveren’ van Joodse invloeden. Van hen gingen de beleidsinitiatieven uit die leidden tot het discrimineren, isoleren, deporteren en uiteindelijk elimineren van 75 procent van de Nederlandse Joden. Elke verklaring voor dit hoge percentage slachtoffers begint volgens Boterman dan ook met een analyse van het Duitse bezettingsapparaat en zijn doelstellingen. Die maakt hij in het eerste deel van zijn boek. Pas in deel 2 behandelt Boterman factoren aan Nederlandse kant: collaboratie en verzet, de reacties van de Joodse bevolking en van ‘gewone’ Nederlanders.

Dit laatste aspect – hoe reageerden ‘gewone mensen’ op de Jodenvervolging? – is volgens Boterman dus niet doorslaggevend. Hij probeert weg te blijven uit de moreel geladen discussie hierover. Toch ontkomt hij niet aan een beoordeling. ‘De meerderheid van de bevolking was passief, had een slecht geweten, verdrong de werkelijkheid, was bang voor represailles en stemde stilzwijgend, zij het met ingehouden woede, in met de Jodenvervolging,’ beweert hij. ‘De meesten stonden niet onverschillig tegenover het lot van de Joden, maar tegelijkertijd waren velen uit op eigen voordeel, handelden opportunistisch, en werden ze gedreven door andere prioriteiten en lijfsbehoud.’

Boterman gaat ook in op de vraag wat ‘gewone’ Nederlanders wisten van de Holocaust. Volgens hem was er informatie beschikbaar via de geallieerde radio en de illegale pers, maar ging de gruwelijke werkelijkheid het voorstellingsvermogen van de meeste mensen te boven. Hij herhaalt hiermee wat Bart van der Boom heeft geschreven in ‘Wij weten niets van hun lot’ uit 2012, ook al schrijft Boterman zelf dat hij die historicus corrigeert.

Frits Boterman
Duitse daders. De jodenvervolging en de nazificatie van Nederland (1940-1945)
576 p. De Arbeiderspers, € 27,50

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 3 - 2016

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer