Home Erfenis Verlichting botst met religieus fanatisme

Erfenis Verlichting botst met religieus fanatisme

Paula van Rooij

Gepubliceerd op: 14 juli 2009

Update 7 april 2020

‘Een Europese Unie waarin Turkije plaatsneemt, verdient het predikaat “Europees” niet meer,’ zei historicus Hermann von der Dunk tijdens een lezing over de Verlichting.

‘Ideële tradities zijn net rivieren: ze sleuren veel rommel mee. De Verlichting heeft niet alleen gezorgd voor het ontstaan van de wetenschappelijke methode. In een extreme vorm maakte het gelijkheidsideaal ook het communisme mogelijk.’ Dat zei Hermann von der Dunk, emeritus hoogleraar geschiedenis, tijdens de Karl Popper Lezing 2005 in het Amsterdamse Felix Meritis.

Von Der Dunk ziet in onze maatschappij twee groepen mensen, die op grote afstand van elkaar staan. De ene groep heeft een groot vertrouwen in de wetenschap. Deze erkent alleen materiële werkelijkheid. De andere groep stort zich vol fanatisme op religie en accepteert geen andere waarheid. Dit geldt voor moslims, maar ook voor christenen en joden.

Deze ontwikkeling is door de recente terreur van fanatieke moslims actueel geworden. Het Westen probeert zijn huidige manier van samenleven te verdedigen en de houding van de moslims te verklaren. Het beroept zich hierbij op de erfenis van de Verlichting, die het Westen aandacht bracht voor het individu, en vertrouwen in de ratio en de wetenschappelijke methode. Moslims zijn immers nooit verlicht geweest.

De emeritus hoogleraar wijst erop dat de Verlichting inderdaad nooit is doorgedrongen in bepaalde gebieden in Oost Europa. Dat maakt het vestigen van een liberale democratie daar moeilijk. Over toetreding van Turkije tot de Europese Unie zegt hij dan ook: ‘Een Europese Unie met Turkije verdient het predikaat “Europees” niet meer.’

De waarden van de Verlichting voerden niet altijd de boventoon. In de Europese geschiedenis wisselen de Verlichtingsidealen en tegenstromingen elkaar af. De Romantiek stelde bijvoorbeeld emoties en de natie centraal. Het nationalisme dat daaruit voortkwam leidde tot de catastrofale Eerste Wereldoorlog.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten