De jacht op het kwaad. De zoektocht naar de meest gezochte nazi’s
Guy Walters
463 p. Spectrum, € 29,99
Vorige keer ging ‘Signalementen’ helemaal over de Tweede Wereldoorlog. Sinds het afsluiten van dat nummer verschenen nog tal van boeken over dit populaire onderwerp. Zoals De jacht op het kwaad. Guy Walters, journalist bij de Times in Londen, sprak met nazi-jagers, nazi’s en geheim agenten, en ploos archieven uit in Duitsland, Engeland, de Verenigde Staten, Oostenrijk en Italië. Hij achterhaalde wat er gebeurde met degenen die wisten te ontsnappen. Bovendien onthult hij de manier waarop sommige nazikopstukken wisten te ontkomen, doordat de geheime diensten van de geallieerden hen rekruteerden als informant.
In De kunstbrigade (535 p. Spectrum, € 29,99) onderzoekt de voormalig zakenman Robert M. Edsel de speciale afdeling binnen het geallieerde leger die de opdracht had alle door de nazi’s gestolen kunstwerken terug te vinden voordat ze zouden worden vernietigd.
Een open zenuw. Hoe wij ons de Tweede Wereldoorlog herinneren
Madelon de Keizer en Marije Plomp (red.)
558 p. Bert Bakker, € 34,95
Een geschiedenis van het veranderende beeld van de Tweede Wereldoorlog gedurende de laatste 25 jaar. De Keizer en Plomp, beiden medewerker van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie, brachten 48 bijdragen bij elkaar, waarvan er 11 gaan over de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. Aan de hand van lieux de mémoire, zoals monumenten (het Indisch Huis), uitspraken (‘Eerst mijn fiets terug’), films (De overval), foto’s (de razzia op het Waterlooplein) en kunstwerken (Armando’s Ladder) laat dit boek zien hoezeer het verleden van de Duitse en Japanse bezetting nog steeds een open zenuw is.
Een sportman doet niet aan politiek (423 p. Meulenhoff, € 24,95) is een herziene en aangevulde versie van het proefschrift uit 1992 van André Swijtink, getiteld In de pas. Het proefschrift baarde veel opzien, omdat het een frontale aanval bevatte op de voetbalbobo Karel Lotsy.
Selma. De vrouw die Sobibor overleefde
Ad van Liempt
160 p. Verbum, € 16,95 (inclusief dvd)
Niemand mocht Sobibor overleven. Die opzet van de nazi’s mislukte. In Sobibor brak in oktober 1943 een opstand uit, waardoor enkele honderden Joodse gevangenen het kamp konden ontvluchten. Onder hen Selma Wijnberg en haar Poolse vriend Chaim Engel. Ze doken onder in het uiterst vijandige Polen. Beiden overleefden de oorlog en emigreerden naar de Verenigde Staten.
Auke Kok schreef in 1995 het uiterst spannende De verrader. Leven en dood van Anton van der Waals. In Oorlogsliefde (222 p. De Bezige Bij, € 17,90) duikt Kok in het leven van de vrouw van Nederlands grootste landverrader. Corrie den Held trouwde met Van der Waals in 1944. Ze hield van hem en was ervan overtuigd dat hij van haar hield. Ze was nog geen twintig; hij was twaalf jaar ouder en een charmante en vermogende baron die aan de goede kant stond. Dacht ze.
Het Anne Frank Huis. Een biografie
Jos van der Lans en Herman Vuijsje
308 p. Boom, € 24,50
Het had weinig gescheeld of het gebouw waarin het Achterhuis zich bevindt was gesloopt. Na de oorlog zou het jaren duren voordat het zich ontwikkelde tot het topmuseum zoals we dat nu kennen. Van der Lans en Vuijsje vragen zich af of de Jodenvervolging mag worden vergeleken met vreemdelingenhaat in onze tijd. Hun boek verscheen ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van het Anne Frank Huis.
Jules Schelvis schrijft op de website van Historisch Nieuwsblad over het proces tegen Demjamjuk. Schelvis, geboren in 1921, is een van de achttien Joodse Nederlanders die terugkeerden uit het Duitse vernietigingskamp Sobibor. Hij wordt in 1943 opgepakt bij een razzia in Amsterdam en met zijn vrouw naar Sobibor gedeporteerd. Zijn levensverhaal is nu uitgebracht als luisterboek (6 cd’s Rubinstein, € 19,95), voorgelezen door radiopresentator Donald de Marcas.
President Robert. Het wonderlijke leven van Nederlands grootste fantast
Mark Traa
159 p. Athenaeum-Polak & Van Gennep, € 16,95
Traa debuteerde een jaar geleden met De Russen komen! Nederland in de Koude Oorlog, dat op de longlist belandde van de Grote Geschiedenis Prijs. Tijdens het onderzoek voor dit boek stuitte Traa op het merkwaardige levensverhaal van de Haagse kleermakerszoon Robert Lombert. In 1951 vertrekt hij als Chief President van een zelfbedachte geheime organisatie op een prachtig stoomjacht richting Zuid-Afrika, om zo te ontkomen aan een aanstaande invasie van communisten. Curieus verhaal en mooi opgeschreven.
Een ander merkwaardig verhaal in Verborgen Fortuin. De jacht op de erfenis van Neeltje Pater 1730-1789 (123 p. Bert Bakker, € 16,95) door Geertje Wiersma. De kinderloze redersweduwe Neeltje Pater liet miljoenen na. Binnen vier maanden was een deel van de erfenis verdeeld tussen een verre nicht en een verre neef. Maar hadden zij wel recht op de miljoenen? Er ontstond een affaire die tot op de dag van vandaag voortduurt.
Koning, keizer, admiraal. 1810, de ondergang van het Koninkrijk Holland
Wilfried Uitterhoeve
230 p. Vantilt, € 19,95
Dit boek sluit prachtig aan bij het artikel over Charles Lebrun elders in dit nummer. Uitterhoeve schreef eerder een biografie van de patriot Cornelis Kraijenhoff, waarmee hij in 2009 op de shortlist kwam van de Grote Geschiedenis Prijs. In Koning, keizer, admiraal vertelt Uitterhoeve hoe Lodewijk Napoleon door zijn broer keizer Napoleon als koning van Nederland aan de kant werd gezet. Dat hij het veld moest ruimen was niet vreemd, wel dat Napoleon er zo lang over deed, betoogt Uitterhoeve.
Meer Franse tijd in: Op de vlucht voor de guillotine (128 p. Walburg Pers, € 19,95) door Renaat Gaspar. In dit boek herinneringen van Fransen die de wijk moesten nemen naar Nederland. Ze waren op de vlucht voor de terreur van de Revolutie. Gek dat in dit werk nergens wordt verwezen naar de prachtige boeken van Caroline Hanken over dit onderwerp.
Omstreden paradijs. Ooggetuigen van Nederlands-Indië
Olf Praamstra en Peter van Zonneveld (samenstelling)
310 p. Bert Bakker, € 18,95
Ruim honderd getuigenissen uit brieven, dagboeken en memoires. Samen geven ze een caleidoscopisch beeld van de complexe verhouding van Nederland tot Insulinde. Fragmenten van Willem Ysbrandtsz. Bontekoe, Jacob Haafner, Louis Couperus, Hendrik Colijn, E. du Perron, Willem Walraven, Hans Vervoort, Hella S. Haasse en Rudy Kousbroek.
J. Herman Burgers, oud-ambtenaar van Buitenlandse Zaken, beschrijft in De garoeda en de ooievaar. Indonesië van kolonie tot nationale staat (807 p. KITLV, € 44,90) het wordingsproces van de Indonesische staat. Hij gaat ervan uit dat die staat zijn ontstaan niet alleen dankt aan de nationale vrijheidsbeweging, maar ook aan de Nederlandse heerschappij waartegen die beweging zich keerde. Daarom gaat het boek ook over de wijze waarop die heerschappij zich in de loop van drie eeuwen binnen de Indonesische archipel heeft gevestigd.
Een regenboog in de nacht
Dominique Lapierre
339 p. Spectrum, € 19,99
Nu het wereldkampioenschap voetballen eraan komt, verschijnen tal van boeken over de geschiedenis van Zuid-Afrika. Een regenboog in de nacht wordt aangeprezen door prinses Irene: ‘Ik kan dit indrukwekkende boek van harte aanbevelen, niet in het minst omdat de met elkaar verweven geschiedenis van Nederland en Zuid-Afrika onze aandacht ten volle waard is.’ Daar valt niets aan toe te voegen.
Petra Quaedvlieg, die zich met haar man in 1997 als correspondent in Zuid-Afrika vestigt, schrijft in Fanie en Rose. Een Zuid-Afrikaanse vertelling (143 p. Athenaeum-Polak & Van Gennep, € 16,95) over haar leven onder Nelson Mandela.
