Tot de Tachtigjarige Oorlog dachten Nederlanders positief over de wolf. Daarna sloeg het beeld om en begon een genadeloze jacht op het dier, dat op den duur uit de Lage Landen verdween.
Sinds 2015 is de wolf terug in Nederland. Natuurliefhebbers en GroenLinks-politici zijn dolblij, maar veel boeren zitten niet op hem te wachten omdat het roofdier een bedreiging is voor hun vee. Historici vonden het ook een bijzonder moment. De laatste wilde wolf werd naar verluidt in 1897 gespot bij Heeze in Noord-Brabant.
Meer recensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
De wolf in de Lage Landen is gebaseerd op meer dan 35 jaar archiefonderzoek door Wim van Heugten. Zijn broer Wiro, die in 2013 overleed, hielp hem daarbij. Ze begonnen met een historische studie naar de wolven in en rond de Peel, het voormalige hoogveengebied op de grens van Noord-Brabant en Limburg. Maar vanwege de grote actieradius van wolven moesten ze hun onderzoek uitbreiden naar de Kempen, het Maasland en het Duitse Kleefsland. Uiteindelijk resulteerde het onderzoek in een prachtig geïllustreerde geschiedenis en cultuurgeschiedenis van de wolf in Nederland, België, Frans-Vlaanderen en het uiterste westen van Duitsland.
Het beeld van de wolf veranderde in de loop der eeuwen. Middeleeuwers zagen hem nog als een intelligent en sociaal dier, maar dat beeld kantelde definitief tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Hele streken en dorpen waren door het oorlogsgeweld ontvolkt en werden daarna overgenomen door wolven, die behalve vee ook mensen aanvielen. De wolf was een vijand van de mens geworden.
In die tijd nam het geloof in weerwolven ook een hoge vlucht. Er zouden mensen zijn die zichzelf in wolven konden veranderen, om vervolgens anderen te vermoorden.
In 1589 werd Peter Stumpe in het Duitse Bedburg, vlakbij Limburg, geradbraakt omdat hij een weerwolf zou zijn. Zes jaar later werd in Arnhem Hans Poeck gewurgd en verbrand, omdat hij bekende dat hij een weerwolf was. Rechters werden in de loop der tijd echter kritischer en wilden ook bewijs zien. Met als gevolg dat er eind zeventiende eeuw geen weerwolfprocessen meer waren.
Om een einde te maken aan de dreiging van de wolf kwamen er wolvenjachten. Daarnaast werden vergif, wolvenangels en wolvenklemmen ingezet. Maar dat de wolf in de negentiende eeuw uit de Nederlanden verdween kwam niet alleen door de mens. Het lag ook aan de golfbeweging waarmee de wolf tussen Europa en Azië heen en weer trekt. Dat is mogelijk ook de oorzaak dat de wolf nu, na ruim honderd jaar, terug is in ons land.
De wolf in de Lage Landen. Een historisch overzicht
Wim van Heugten
288 p. Matrijs, € 39,95
Openingsafbeelding: Een agressieve wolf. Geschilderd door Pieter Bruegel de Jonge.
