Home BOEKEN: ‘Alleen de wolken. Cultuur en crisis in het Westen, 1918-1938’

BOEKEN: ‘Alleen de wolken. Cultuur en crisis in het Westen, 1918-1938’

Laat ik het maar meteen toegeven: van de drie boeken van Philipp Blom die ik tot nog toe gelezen had, was ik allerminst onder de indruk. Akkoord, ze waren vlot geschreven en je stak er beslist wat uit op, maar ze bevatten tamelijk veel foutjes, waren volgens mij nogal oppervlakkig en bovendien vond ik ze vreselijk pretentieus. Of het nu om zijn twee boeken over de Verlichting ging of om zijn boek over de jaren vóór de Eerste Wereldoorlog, Blom deed alsof hij met volstrekt onbekend materiaal en totaal nieuwe inzichten kwam. En dat trucje werkte bij veel recensenten, omdat hij slechts summier duidelijk maakte waarop hij zich baseerde.

Rob Hartmans

Historicus, journalist en vertaler

Gepubliceerd op: 29 oktober 2014

Update 25 mei 2023

Echt onbevooroordeeld begon ik dus niet aan Alleen de wolken, dat als vervolg op De duizelingwekkende jaren de periode 1918-1938 bestrijkt. Maar uiteraard is het heel goed mogelijk dat Blom een enorme ontwikkeling heeft doorgemaakt en dat dit boek wel terecht een bestseller is. Bovendien is het een boeiende en tumultueuze periode, dus stof genoeg voor een goed verhaal. Er is over het Interbellum natuurlijk wel heel veel geschreven, maar niettemin is het altijd mogelijk om met nieuwe inzichten te komen en onverwachte dwarsverbanden bloot te leggen.

De methode die Blom hanteert is dezelfde als in De duizelingwekkende jaren. Elk jaar levert één hoofdstuk op, waarin meestal één thema centraal staat. Dat heeft als voordeel dat dit soms een onverwachte invalshoek oplevert en niet het standaardverhaal wordt afgedraaid. Blom behandelt niet alleen de opkomst van de nazi’s, maar ook die van de jazzmuziek; het gaat niet alleen over de economische crisis, maar ook over revolutionaire ontwikkelingen in de natuurwetenschappen (en het christelijke achterhoedegevecht daartegen).

Het nadeel is dat we constant van het ene land naar het andere worden gekatapulteerd en er soms onvergelijkbare zaken met elkaar worden vergeleken. Zo begint het hoofdstuk over 1935 met de beruchte Dust Bowl, een periode waarin  gigantische zandstormen het Zuiden van de VS teisterden en honderdduizenden arme boeren en landarbeiders van huis en haard verdreven. Het is een tikje vreemd dat Blom vervolgens een link legt met de Joden die in die tijd Duitsland ontvluchtten, en schrijft dat ook in dat land ‘een storm’ opstak. Het nationaal-socialisme als natuurverschijnsel? Ik snap dat het een literaire truc is, maar het is niet de enige keer dat Blom laat zien dat hij van politiek aanzienlijk minder kaas gegeten heeft dan van cultuur.

Wat ook opvalt is dat zijn bibliografie ditmaal vrij uitgebreid is, al vermeldt hij soms de Britse én Amerikaanse editie van hetzelfde boek. Als het echter over Duitsland gaat – niet het minst relevante land in deze periode –, blijkt dat hij veel essentiële literatuur gemist heeft. Uiteraard kun je niet alles lezen, maar Ian Kershaws Hitler-biografie overslaan? En hoe kun je een hoofdstuk laten beginnen met de straatgevechten in Barcelona in mei 1937, toen aan republikeinse kant een burgeroorlog binnen de burgeroorlog woedde, zonder George Orwells Homage to Catalonia te hebben gelezen?

Uiteraard noemt Blom de beroemde schrijver wel, maar merkwaardig genoeg laat hij hem in de Internationale Brigades vechten. Nu vochten verreweg de meeste buitenlandse vrijwilligers inderdaad in deze door Moskou gecontroleerde en misbruikte eenheden, maar Orwell diende in de militie van de Partido Obrero de Unificación Marxista, een marxistisch-leninistisch partijtje dat niets van Stalin wilde weten. In zijn prachtige memoires over de Spaanse Burgeroorlog beschreef Orwell dan ook hoe hij daar in Barcelona tegen de Moskou-gezinde communisten vocht – een ervaring die van grote invloed was op zijn politieke denken en zonder welke boeken als Animal Farm en 1984 nooit geschreven zouden zijn. Is dit klein bier? Het kan, maar ik vind het bezopen.

Alleen de wolken. Cultuur en crisis in het Westen, 1918-1938
Philipp Blom
Vertaald door Pon Ruiter en Henny Corver
571 p. De Bezige Bij, € 34,90

     

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten