Veel Molukkers voelen zich nog steeds slachtoffer. Ze hebben dan ook begrip voor de gijzelingsacties in de jaren zeventig. Zo blijkt uit een knap interviewboek van Coen Verbraak.
Afgelopen mei zond de publieke omroep de tv-documentaire Molukkers in Nederland uit, gemaakt door journalist en historicus Coen Verbraak. Hij liet weer eens zien waarom hij tot de beste interviewers van het land wordt gerekend. Door zijn open manier van vragen stellen helpt hij ooggetuigen van de geschiedenis hun vaak pijnlijke herinneringen te verwoorden. Maar op televisie kun je slechts korte fragmenten laten zien, veel materiaal blijft ongebruikt. Om de persoonlijke verhalen van de geïnterviewden niet verloren te laten gaan, heeft Verbraak ze opgetekend in dit boek.
Veertien interviews vertellen samen de geschiedenis van de Molukse gemeenschap in Nederland. Een verhaal van onvrijwillige migratie na de dekolonisatie van Indonesië, van armetierige opvang, geknakte eer en verloren hoop op terugkeer naar een vrije Molukse republiek, en van ‘besodemieterd’ zijn door Den Haag. Maar ook een verhaal van weerbaarheid en maatschappelijk succes.
De geschiedenis die zo aan de lezer voorbijtrekt, past niet in een simpel goed-foutperspectief op het koloniale verleden. De eerste generatie mannelijke immigranten bestond uit KNIL-soldaten en vanuit Indonesisch gezichtspunt dus uit ‘collaborateurs’. Sommigen hadden – onder Nederlands bevel – oorlogsmisdaden gepleegd. Het valt veel nabestaanden zwaar dit te erkennen. Zo verdedigt de in 1935 geboren Non Apponno de beruchte kapitein Raymond Westerling en zijn merendeels Molukse troepen: zij zouden niet wreder hebben opgetreden dan de ‘Javaanse beesten’ die voor onafhankelijkheid vochten. Dat koning Willem-Alexander in 2020 excuses aan Indonesië heeft aangeboden, vindt deze bejaarde vrouw ‘verraad’.
Moreel ingewikkeld is ook de herinnering aan de gijzelingsacties door Molukkers van de tweede generatie in de jaren zeventig. Hoewel de geïnterviewden het betreuren dat er onschuldige burgers bij om het leven zijn gekomen, tonen zij over het algemeen begrip voor de terroristen. En de manier waarop de overheid met militair geweld een einde maakte aan de kaping bij De Punt wordt door een aantal scherp veroordeeld.
Uiteindelijk voert eigen slachtofferschap de boventoon in de meeste interviews. Het vergt soms heel wat inlevingsvermogen van de lezer om dat te begrijpen. Het knappe van Verbraak is dat hij zijn gesprekspartners, zonder te corrigeren of te oordelen, hun kant van het verhaal laat vertellen. En daarmee de Molukse pijn inzichtelijk maakt.
De Molukkers. Een vergeten geschiedenis
Coen Verbraak
224 p. Alfabet Uitgevers, € 22,99
