De levensstandaard van de Nederlanders ging omlaag in 1943. Hierover vertelt Elias van der Plicht tijdens de Collegedag Tweede Wereldoorlog, die Historisch Nieuwsblad organiseert op 7 mei 2018 in Beeld en Geluid. Hij richt zich op het dagelijks leven in Nederland tijdens het oorlogsjaar 1943. Zo was goed schoeisel in dat jaar nauwelijks nog te krijgen, aldus Van der Plicht. Dat zorgde ook weer voor creatieve oplossingen.
‘De rijen voor de winkels werden steeds langer en de schappen steeds leger.’ Zo vat Van der Plicht, van wiens hand onlangs een boek over 1943 verscheen, het jaar samen. Schoenen waren schaars. Van der Plicht: ‘Men werd inventief. Boeren gingen bijvoorbeeld plankjes onder hun klompen slaan wanneer deze aan vervanging toe waren. Een dagboekschrijver zette stukken motorband onder zijn schoenzolen. Hij concludeerde: een “reuzenuitvinding”.’
Fascinerend is ook om te zien hoe adverteerders in kranten hierop insprongen. Zo was kleding bijvoorbeeld steeds moeilijker te krijgen. V&D adverteerde niet meer met de laatste mode, maar maakte reclame voor hun kort daarvoor opgerichte reparatieafdeling, waar mensen hun ondergoed konden laten repareren. ‘Overigens werden de kranten waarin werd geadverteert steeds dunner’, vertelt Van der Plicht. ‘Twee tot vier kantjes, en hij was uit.’ Aan alle kanten werd bezuinigd.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Vergeten bombardement
Nog een treffend kenmerk voor 1943 is de verstoorde nachtrust. ‘Met name mensen die op de vliegroute tussen Duitsland en Engeland woonden, hadden hier veel last van’, aldus Van der Plicht. De gevolgen van die verhoogde activiteit in de lucht bleven echter niet beperkt tot verkorte nachten. ‘Dit is ook het jaar dat de RAF naar het oosten vloog om Duitse steden te bombarderen. Hier werden Nederlanders regelmatig de dupe van. Het grootste voorbeeld hiervan is het “vergeten bombardement” op Rotterdam op 31 maart 1943. De Amerikaanse vliegtuigen hadden Duitse doelen in de haven op het oog, maar door een misrekening vielen de bommen op woonwijken. Hierbij kwamen vierhonderd mensen om het leven.’
In het kader van de bezuiniging noemt Van der Plicht nog een treffend voorbeeld: ‘Er werd een soort reclamecampagne gestart waarin de huisvrouw tips kreeg hoe zij zuiniger om kon springen met bijvoorbeeld gas. Het katholieke weekblad Panorama raadde bijvoorbeeld aan om korter te koken: “De meeste groenten zijn binnen 30 tot 45 minuten gaar, waarom zou u deze langer laten koken?”.’
