Het Nationaal Archief heeft in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek en lokale archieven 1,9 miljoen archiefstukken over het Nederlandse slavernijverleden gedigitaliseerd. Op de website van het Nationaal Archief kan iedereen bronnen over het Nederlandse slavernijverleden doorzoeken. Het digitale archief bevat verslagen van militaire veldtochten, brieven van slaven en zelfs de inhoud van een verloren archief.
Met dit digitaliseringsproject wil het Nationaal Archief een zo compleet mogelijk beeld scheppen van het Nederlandse slavernijverleden. Het archief werkte vanaf 2013 samen met Nederlandse, Guyaanse, Surinaamse en Engelse instituten om relevante documenten te verzamelen. Later worden ook nog archieven uit de Antillen en het Stadsarchief Rotterdam toegevoegd aan de digitale collectie.
Tijdens het digitaliseren van de archiefstukken kwam er zelfs een verloren gewaand archief boven water. In 1803 kaapte Engeland drie schepen die de archieven van Nederlandse slavenforten in West-Afrika vervoerden. De kapers namen de archieven mee naar de National Archives in Londen, waar de documenten in de vergetelheid raakten. Dankzij het digitaliseringsproject werden deze bronnen in 2016 herontdekt en uiteindelijk toegevoegd aan de collectie.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Van manumissie tot slavenopstand
Het resultaat van de samenwerking is een indrukwekkende collectie met diverse bronnen. Zo is er een verslag te lezen over het neerslaan van de eerste grote slavenopstand in hedendaags Guyana. De auteur van het verslag, de Hertog van Brunswijk, beschrijft hoe zijn soldaten probeerden om ontsnapte slaven ‘op te soeken, hen te omcingelen, en soo veel mogelyk op te vangen’. Ook is te lezen hoe de Hertog Nederlandse schepen opdracht gaf om de grote rivieren van Guyana te patrouilleren en hoe de leiders van de opstand aan hun einde kwamen.
Naast verslagen van militaire campagnes en rapporten uit plantages heeft het Nationaal Archief ook persoonlijke documenten gedigitaliseerd. Zo zijn er brieven te lezen die zijn verstuurd vanuit Nederlandse slavenforten. In een van de brieven vraagt een anonieme schrijver uit het slavenfort zich af of zijn familie zijn berichten wel ontvangt: ‘Mijn lieve vrouw en Kint, ik heb een brief aan u geschreven den laatste November 1794 met een amerikaaner en een den 18 Januari ook met een amerikaaner. Ik hoop dat U ze ontvangen heb, anders zou het mij Leed doen.’
De digitale collectie biedt mensen ook de mogelijkheid om de slavenregisters van de Nederlandse koloniën te doorzoeken. In de archieven van Sint Eustatius en Saba zijn verschillende manumissiecollecties vinden. Deze manumissies waren documenten waarmee slaven hun vrijheid en een achternaam kregen. Zo laat een van deze manumissies zien hoe de administrateur van Sint Eustatius, John James Savory, in 1836 de slavin Rosetta Magdalena vrijliet en haar de achternaam Schoonhof gaf.
Deze achternamen waren destijds vooral bedoeld voor administratieve doeleinden, maar voor mensen met voorouders in de slavernij zijn ze cruciaal in het onderzoek naar hun familieverleden. Het Nationaal Archief heeft een digitale zoekhulp ontworpen, zodat bezoekers hun voorouders gemakkelijker kunnen opsporen in de gedigitaliseerde slavenregisters.
Tentoonstelling
De lancering van het archief valt samen met een tentoonstelling van het Rijksmuseum over de het Nederlandse slavernijverleden. In de tentoonstelling wordt de geschiedenis van de Nederlandse slavernij verteld aan de hand van tien persoonlijke verhalen, waaronder die van de Indonesische vrijheidsvechter Soerapati en Oopjen Coppit, die een aanzienlijk deel van haar rijkdom dankte aan slavenarbeid. De tentoonstelling is op dinsdag 18 mei geopend en is digitaal te bezoeken.
