Home Oefeningen in genot – Herman Pleij

Oefeningen in genot – Herman Pleij

Historicus, journalist en vertaler

Gepubliceerd op: 18 februari 2020

Update 4 april 2023

Er schijnen nogal wat Nederlanders te zijn die met hun vingers in hun oren achter de bank springen zodra Maarten van Rossem op de buis verschijnt. En ik ken ook mensen die gillend wegzappen wanneer Herman Pleij aanschuift in een talkshow, of daar zelfs op tafel klautert. Waar sommigen allergisch zijn voor nurks realisme, moeten anderen kokhalzen van enthousiasme. Zelf beleef ik plezier aan beide auteurs, wat waarschijnlijk vooral komt doordat ik weinig tv-kijk en hun werk gewoon lees. Herman Pleij was jarenlang hoogleraar Nederlandse historische letterkunde, een op het eerste gezicht droog vak, dat nogal in tegenspraak leek met zijn uitbundige persoonlijkheid. Maar zoals al bleek uit De sneeuwpoppen van 1511 (1988), Het land van Cocagne (1997) en Het gevleugelde woord (2007) behandelt Pleij literatuur niet als een hoogst verheven zaak, of als iets dat je op een formele wijze moet analyseren. Bij hem gaat het altijd om ‘het volle leven’, waar literatuur en beeldende kunst slechts uitingsvormen van zijn. En daarbij treft het dat de periode waarin hij zich heeft gespecialiseerd, de late Middeleeuwen, sterk gekenmerkt werd door wat Huizinga ‘’s levens felheid’ noemde. In Oefeningen in genot laat Pleij zien dat er vanaf pakweg 1400 in Europa verzet ontstond tegen de extreem strenge seksuele moraal van de kerk, die eigenlijk alle aspecten van de menselijke lichamelijkheid als zondig beschouwde. Nu hielden lang niet alle geestelijken zich daaraan, maar ook bewegingen als de Moderne Devotie, die terug wilde naar een zuiver christendom, waren in dit opzicht heel rigide. De grote voorman ervan, Thomas à Kempis, verklaarde bijvoorbeeld: ‘Je bent pas wijs als je vindt dat al het aardse drek is.’ Maar in de vijftiende eeuw verschenen er populaire literaire werken als De roman van de roos, waarin werd gesteld dat God de natuur heeft gecreëerd, en dat lichamelijke begeerte daar deel van uitmaakt. En de Italiaanse humanist Aeneas Sylvius Piccolomini, die later paus Pius II zou worden, schreef een beroemd liefdesverhaal waarin twee geliefden ontdekken dat het heel ongezond is om tegen de natuur in te gaan, omdat je daaraan ten onder kunt gaan. Het was verstandig dat ze zich overgaven aan hun verlangens, want toen ging ‘het met volle zeilen [...] Venus’ tempel binnen’. Met een overdonderende hoeveelheid teksten en kunstwerken toont Pleij op enthousiaste wijze aan dat het niet om een handjevol losbollen of randfiguren ging, maar dat binnen de opkomende stedelijke cultuur steeds meer mensen er zelfbewust voor kozen om het volle leven te omarmen en zich afkeerden van het katholieke ideaal van ascese en versterving. Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler. Oefeningen in genot. Liefde en lust in de late Middeleeuwen Herman Pleij, 434 p. Prometheus, € 29,99 Bestelin onze webshop

Rusland stuurt botten van middeleeuwse prins naar het front

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 3 - 2020

Rob Hartmans

Historicus, journalist en vertaler

Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler. Hij schrijft over cultuur- en politieke geschiedenis vanaf de Middeleeuwen. Hij maakt deel uit van de voorselectiecommissie en jury van de Libris Geschiedenis Prijs.

Nieuwste berichten

Artikel

Zoeloe-nationalisme is vliegwiel voor geweld tegen buitenlanders in Zuid-Afrika

Regelmatig worden immigranten in Zuid-Afrika het slachtoffer van pogroms. De groeperingen die hierachter zitten, appelleren aan gevoelens van achterstelling en etnische trots die veel Zoeloes al generatieslang koesteren. Op het eerste gezicht lijkt de Zuid-Afrikaanse vreemdelingenhaat van eenzelfde kaliber als wat je in talloze andere landen aantreft, gevoed door het idee dat ‘ze’ onze banen...

Lees meer

Afrikaners herdenken de Slag bij Bloedrivier, 15 december 2025.

Artikel

Afrikaners waren een uitverkoren, maar bang volk

Een handjevol Nederlandstalige pioniers of ‘Voortrekkers’ verslaat in 1838 een groot Zoeloe-leger. Hun nazaten geloven sindsdien dat zij door God zijn uitverkoren om Zuid-Afrika te beschaven, maar dat de zwarte inwoners hun voortdurend naar het leven staan. De Zuid-Afrikaanse Bloedrivier dankt zijn naam aan de miraculeuze veldslag die hier op 16 december 1838 plaatsvond tussen...

Lees meer

Interview

‘Trumps uitspraken betekenen niet het einde van het internationaal recht’

De Amerikaanse regering kondigt sancties aan tegen het Internationaal Strafhof in Den Haag om het instituut te ‘verlammen’. Als gastland speelt Nederland een belangrijke rol bij het promoten van internationaal recht. Jurist, schrijver en onderzoeker Benjamin Duerr vertelt hoe dit eind negentiende eeuw begon, toen in Den Haag twee vredesconferenties plaatsvonden. ’Nederland besefte vroeg het...

Lees meer

Onderzoek

Londenaren stierven aan een pestmutatie uit het Ottomaanse Rijk

In Siberië is een laboratoriummedewerkster naar alle waarschijnlijkheid overleden aan de pest. Recentelijk bracht een groep wetenschappers de verspreiding van de pest tussen de veertiende en achttiende eeuw in kaart. Handelsstromen, oorlogen en extreem weer maakten Europa tot ideale voedingsbodem voor de ziekte. In wetenschappelijk tijdschrift PNAS beschrijven biologen hoe ze aan de hand van...

Lees meer

Oefeningen in genot – Herman Pleij

Actueel

Zoeloe-nationalisme is vliegwiel voor geweld tegen buitenlanders in Zuid-Afrika

‘Trumps uitspraken betekenen niet het einde van het internationaal recht’

Londenaren stierven aan een pestmutatie uit het Ottomaanse Rijk

Rusland stuurt botten van middeleeuwse prins naar het front

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Nieuwste berichten

Zoeloe-nationalisme is vliegwiel voor geweld tegen buitenlanders in Zuid-Afrika

Afrikaners waren een uitverkoren, maar bang volk

‘Trumps uitspraken betekenen niet het einde van het internationaal recht’

Londenaren stierven aan een pestmutatie uit het Ottomaanse Rijk