Home Oefeningen in genot – Herman Pleij

Oefeningen in genot – Herman Pleij

Historicus, journalist en vertaler

Gepubliceerd op: 18 februari 2020

Update 4 april 2023

Er schijnen nogal wat Nederlanders te zijn die met hun vingers in hun oren achter de bank springen zodra Maarten van Rossem op de buis verschijnt. En ik ken ook mensen die gillend wegzappen wanneer Herman Pleij aanschuift in een talkshow, of daar zelfs op tafel klautert. Waar sommigen allergisch zijn voor nurks realisme, moeten anderen kokhalzen van enthousiasme. Zelf beleef ik plezier aan beide auteurs, wat waarschijnlijk vooral komt doordat ik weinig tv-kijk en hun werk gewoon lees. Herman Pleij was jarenlang hoogleraar Nederlandse historische letterkunde, een op het eerste gezicht droog vak, dat nogal in tegenspraak leek met zijn uitbundige persoonlijkheid. Maar zoals al bleek uit De sneeuwpoppen van 1511 (1988), Het land van Cocagne (1997) en Het gevleugelde woord (2007) behandelt Pleij literatuur niet als een hoogst verheven zaak, of als iets dat je op een formele wijze moet analyseren. Bij hem gaat het altijd om ‘het volle leven’, waar literatuur en beeldende kunst slechts uitingsvormen van zijn. En daarbij treft het dat de periode waarin hij zich heeft gespecialiseerd, de late Middeleeuwen, sterk gekenmerkt werd door wat Huizinga ‘’s levens felheid’ noemde. In Oefeningen in genot laat Pleij zien dat er vanaf pakweg 1400 in Europa verzet ontstond tegen de extreem strenge seksuele moraal van de kerk, die eigenlijk alle aspecten van de menselijke lichamelijkheid als zondig beschouwde. Nu hielden lang niet alle geestelijken zich daaraan, maar ook bewegingen als de Moderne Devotie, die terug wilde naar een zuiver christendom, waren in dit opzicht heel rigide. De grote voorman ervan, Thomas à Kempis, verklaarde bijvoorbeeld: ‘Je bent pas wijs als je vindt dat al het aardse drek is.’ Maar in de vijftiende eeuw verschenen er populaire literaire werken als De roman van de roos, waarin werd gesteld dat God de natuur heeft gecreëerd, en dat lichamelijke begeerte daar deel van uitmaakt. En de Italiaanse humanist Aeneas Sylvius Piccolomini, die later paus Pius II zou worden, schreef een beroemd liefdesverhaal waarin twee geliefden ontdekken dat het heel ongezond is om tegen de natuur in te gaan, omdat je daaraan ten onder kunt gaan. Het was verstandig dat ze zich overgaven aan hun verlangens, want toen ging ‘het met volle zeilen [...] Venus’ tempel binnen’. Met een overdonderende hoeveelheid teksten en kunstwerken toont Pleij op enthousiaste wijze aan dat het niet om een handjevol losbollen of randfiguren ging, maar dat binnen de opkomende stedelijke cultuur steeds meer mensen er zelfbewust voor kozen om het volle leven te omarmen en zich afkeerden van het katholieke ideaal van ascese en versterving. Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler. Oefeningen in genot. Liefde en lust in de late Middeleeuwen Herman Pleij, 434 p. Prometheus, € 29,99 Bestelin onze webshop

De herkomst van het woord ‘omvolking’

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 3 - 2020

Rob Hartmans

Historicus, journalist en vertaler

Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler. Hij schrijft over cultuur- en politieke geschiedenis vanaf de Middeleeuwen. Hij maakt deel uit van de voorselectiecommissie en jury van de Libris Geschiedenis Prijs.

Nieuwste berichten

Sociaal-democraten demonstreren tegen de NSDAP in Berlijn, 1932.

Recensie

De stemming in het Derde Rijk: Duitsers klaagden over lokale nazi’s

De bewoners van het Derde Rijk hadden heel wat klachten over het naziregime, concludeert Peter Longerich na uitgebreid bronnenonderzoek. Maar kan hij bewijzen dat de Duitsers ‘onwillig’ waren om Hitlers agenda uit te voeren? In 1996 publiceerde de Amerikaanse politicoloog Daniel Goldhagen het boek Hitlers gewillige beulen, waarin hij beweerde dat de overgrote meerderheid van...

Lees meer

Hr. Ms. De Zeven Provinciën en een watervliegtuig van de marine.

Recensie

De muitende matrozen van ‘Schip 7’

De muiterij op marineschip De Zeven Provinciën in 1933 veroorzaakte een politieke schok in Den Haag. Herman Keppy heeft zich verdiept in de achtergronden van de Indonesische muiters. Niemand had gedacht dat ‘inlandse’ marinemannen zelfstandig een slagschip konden besturen. Maar op 4 februari 1933 namen Indonesische matrozen De Zeven Provinciën over. Terwijl een groot deel...

Lees meer

Artikel

De trage crash van Fokker

Een eeuw geleden was Anthony Fokker de succesvolste Nederlandse luchtvaartpionier. In 1928 was zijn bedrijf zelfs de grootste vliegtuigbouwer ter wereld. Maar na de Tweede Wereldoorlog ging het roemloos ten onder. ‘Van uitstel kwam dus uiteindelijk toch afstel. Fokker is failliet. En daarmee komt een einde aan 77 jaar vliegtuigbouw in Nederland.’ Zo opende het...

Lees meer

Nieuws

Ontslagronde? Dan bezette je het bedrijf

Economen verwachten massaontslagen bij fabrieken, banken en grootwinkelbedrijven. Intussen bezuinigt het kabinet-Jetten op de uitkeringen. De vakbonden beloven een hete herfst, maar hebben nog niet gedreigd met een beproefd actiemiddel uit de jaren zeventig: de bedrijfsbezetting. Tussen 1972 en 2000 bezetten werknemers 177 Nederlandse bedrijven, schrijft historicus Ad Knotter in het tijdschrift BMGN/LCHR. Hoewel ze...

Lees meer

Oefeningen in genot – Herman Pleij

Actueel

Ontslagronde? Dan bezette je het bedrijf

Duizenden ‘patiënten’ kwijnden weg in een Braziliaans horrorhospitaal

Na de schipbreuk werden de witte opvarenden gered. De slaven bleven achter

De herkomst van het woord ‘omvolking’

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Nieuwste berichten

De stemming in het Derde Rijk: Duitsers klaagden over lokale nazi’s

De muitende matrozen van ‘Schip 7’

De trage crash van Fokker

Ontslagronde? Dan bezette je het bedrijf