Bij een middeleeuws potje schaak verdween sociale hiërarchie even naar de achtergrond. Eigentijdse manuscripten, schilderijen en schaakstukken laten zien dat schaakspelers van verschillende sociale en culturele achtergronden het op gelijke voet tegen elkaar konden opnemen, betoogt Cambridge-historicus Krisztina Ilko in vaktijdschrift Speculum.
Volgens Ilko was schaken een manier om de sociale normen uit te dagen: zwarte spelers konden ‘sociaal dominante’ witte spelers verslaan op basis van hun intellect. Een van haar belangrijkste bronnen is de Libro de axedrez, een dertiende-eeuwse schaakverhandeling waarin tientallen spelers uit Europa, Afrika, het Midden-Oosten en Azië gelijkwaardig zijn afgebeeld.
Schaken was ook een manier waarop verschillende culturen met elkaar in aanraking kwamen. Ilko beschrijft hoe een moslimreiziger in Florence twee Italianen versloeg en hoe een Javaan een Portugees schip betrad en daar het schaakspel van de gezagvoerder herkende. Zo toont het schaakspel volgens Ilko een onderbelichte kant van de middeleeuwse maatschappij, die is ‘gevormd door wereldwijde connecties, gedeelde kennis en intellectuele uitwisseling’.
