Home Fascistische praktijken

Fascistische praktijken

Historici zijn over het algemeen niet gelukkig met het lichtzinnig gebruik van de nazi-analogie. Zij vinden dat het geen pas heeft elke gewelddadige dictator met Hitler te vergelijken en bij elke politieke misstand aan het fascisme te refereren. Eind november vorig jaar vroeg Diane McWhorter zich in het internetmagazine Slate af of deze weigering om bij de analyse van de huidige Amerikaanse politieke situatie naar de opkomst van het nationaal-socialisme te verwijzen, ons juist niet blind maakt voor de schandelijke, ongrondwettige praktijken van president Bush en zijn medewerkers.

Fascistische praktijken

Maarten van Rossem

Historicus en Amerikadeskundige

Gepubliceerd op: 17 juni 2009

Update 2 mei 2023

Onder het mom van de strijd tegen het mondiale terrorisme hebben Bush en Cheney martelpraktijken gelegaliseerd, wezenlijke constitutionele rechten opgeschort en de uitvoerende macht unilateraal gebruikt. Ze hebben welbewust het nieuws gemanipuleerd en systematisch gelogen over al hun belangrijke beleidsvoornemens. Rond de president is een leiderschapscultus gecreëerd, waarbij steeds met ademloze bewondering wordt gesproken van de war president en the decider. Tegenstanders zijn meedogenloos aangepakt met de techniek van de Grote Leugen waarin ook Goebbels zo’n meester was. Waarom, vraagt McWhorter zich af, mag er niet op gewezen worden dat de nazi’s hun macht met vergelijkbare methoden hebben geconsolideerd? De aanslagen van 11 september 2001 vervullen dan dezelfde functie als de Rijksdagbrand.

Ten slotte verwijst zij naar de in het najaar van 2006 aangenomen Military Commissions Act, die de president het recht geeft elke persoon, dus ook elke Amerikaanse staatsburger, te beroven van al zijn rechten door hem te verklaren tot unlawful enemy combatant. Hoe is de jodenvervolging begonnen? Inderdaad: door de joden te beroven van al hun burgerrechten.

McWhorter heeft ook een antwoord op de meest voor de hand liggende bezwaren tegen haar redenering. Zij wil naar eigen zeggen helemaal niet beweren dat Bush een tweede Hitler is, of dat de Amerikaanse regering genocidale plannen heeft. Het gaat haar erom zo duidelijk mogelijk uit te leggen dat Bush en Cheney acceptabel hebben weten te maken wat in de Amerikaanse rechtsstaat volkomen onacceptabel zou moeten zijn. Precies wat de nazi’s deden in de eerste maanden van 1933. En het meest verbijsterende is wel dat de Amerikaanse volksvertegenwoordiging en de vrije Amerikaanse pers volkomen tekort zijn geschoten in hun kritische functie.

Een zwaarwegend bezwaar tegen de argumentatie van McWhorter is dat de Amerikaanse kiezers in november 2006 duidelijk hebben gemaakt dat het beleid van de president gecorrigeerd moet worden. Zo’n kans hebben de Duitse kiezers nooit meer gekregen. Waarom hebben de Amerikaanse kiezers echter zo gereageerd? Omdat de bezetting van Irak zo’n kapitale, bloedige mislukking is geworden. Als dat niet het geval was geweest, als die bezetting een groot succes was geworden, zouden de kiezers Bush en Cheney dan de gelegenheid hebben gegeven hun brutale machtsgreep te consolideren?

Toch schuilt hier, in de vrije Amerikaanse verkiezingen, het essentiële verschil tussen Duitsland in de eerste maanden van 1933 en de Verenigde Staten sinds 9/11, waarvoor McWhorter te weinig oog heeft. De nazi’s hebben in 1933 inderdaad allerlei wetgeving geproduceerd die hun onbeperkte bevoegdheden gaf. Daarnaast hebben zij echter de politieke oppositie met grof geweld uitgeschakeld. De machtsovername van de nazi’s wordt wel legaal genoemd, maar was dat slechts zeer ten dele. Bush en Cheney hebben de Amerikaanse democratie aangetast, maar niet opgedoekt, en dat is een wezenlijk verschil.

Wat in de Verenigde Staten sinds 9/11 is gebeurd, kan beter worden vergeleken met de Red Scare na de Eerste Wereldoorlog en het McCarthyisme na het begin van de Koude Oorlog. Het Amerikaanse politieke systeem raakt gemakkelijk in de greep van een hysterische waan en er zijn altijd politici die daar graag misbruik van maken.
Maarten van Rossem

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Nieuwste berichten

De tentoonstelling Queer Amsterdam. De roze stad.
De tentoonstelling Queer Amsterdam. De roze stad.
Recensie

Met humor en daadkracht maakten queers van Amsterdam een stad voor iedereen

Met de nieuwe tentoonstelling Queer Amsterdam, de roze stad wil De Nieuwe Kerk de Nederlandse queergeschiedenis een nationaal podium geven. In samenwerking met de LHBTI+-gemeenschap hebben de curatoren een rijke verzameling verhalen en objecten samengesteld, die de menselijkheid van queer personen overtuigend centraal zet. 2026 is een jubileumjaar voor Nederlandse LHBTI+’ers. Zo was het in...

Lees meer
Een Boeing B-52, een vergelijkbaar toestel als het gecrashte vliegtuig.
Een Boeing B-52, een vergelijkbaar toestel als het gecrashte vliegtuig.
Artikel

Een Amerikaanse kernbom zakte door het Groenlandse ijs

Omdat Denemarken niet goed voor Groenland zou zorgen moet het Arctische eiland worden ingelijfd door de Verenigde Staten, vindt Donald Trump. In 1968 richtten de VS zelf grote schade aan in het gebied. Na een dramatisch ongeluk verdween een Amerikaanse waterstofbom onder het ijs bij Groenland. Daar ligt hij waarschijnlijk nog steeds. Recent onderzoek van...

Lees meer
Jezus heeft al een wijkende haarlijn
Jezus heeft al een wijkende haarlijn
Beeldessay

Hoe Jezus van een oud mannetje een echte baby werd

In de Middeleeuwen werd het Christuskind aanvankelijk als lelijk oud mannetje geschilderd. Later veranderde hij in een normale baby. Waarom? Middeleeuwers geloofden dat Jezus perfect en volledig onveranderd ter aarde was gekomen. Het idee van een hulpeloze, kwetsbare baby die nog moest groeien en poepbroeken had, paste niet bij het beeld van een almachtige God....

Lees meer
Docentenstaking op het Malieveld in 1982
Docentenstaking op het Malieveld in 1982
Artikel

Oud-minister heeft geen spijt van onderwijsbezuiniging

Onderwijsminister Rianne Letschert wil het lerarentekort binnen vier jaar oplossen. In 1982 trokken leraren nog naar het Malieveld omdat ze vanwege een lerarenoverschot vreesden voor hun baan. Hoe konden er zoveel werkloze leerkrachten zijn? Het lerarenoverschot in de jaren tachtig was een gevolg van beleid dat eind jaren veertig begon. Vlak na het einde van...

Lees meer
Loginmenu afsluiten