Home VERTELCULTUUR IN WATERLAND. DE VOLKSVERHALEN UIT DE COLLECTIE BAKKER

VERTELCULTUUR IN WATERLAND. DE VOLKSVERHALEN UIT DE COLLECTIE BAKKER

Albert van der Zeijden

Historicus en katholicisime-expert

Gepubliceerd op: 6 juni 2001

Update 7 april 2020

In de schatkamers van het Amsterdamse Meertens Instituut berusten zo’n kleine 32.000 volksverhalen. De meeste van deze verhalen zijn opgetekend rond 1900, op initiatief van G.J. Boekenoogen (1868-1930). Boekenoogen was een van die jonge onderzoekers die geïnteresseerd was in volkscultuur. Die vatte hij op als de traditionele cultuur van de boeren op het platteland. Het Meertens Instituut heeft er lange tijd een beetje mee in de maag gezeten. Want hoe kan je zo’n collectie het best ontsluiten voor wetenschappelijk onderzoek? Digitalisering bleek een uitstekende oplossing. Sinds 1994 wordt gewerkt aan de opbouw van een elektronische Nederlandse Volksverhalenbank, die op termijn ook op internet raadpleegbaar zal zijn. Tegelijkertijd zullen de verhalencollecties ook in boekvorm worden uitgegeven. De volksverhalen uit de collectie Bakker, die jarenlang arts was in Broek in Waterland, zijn daar het meest recente voorbeeld van.

Om wat voor verhalen gaat het? Qua omvang zijn ze meestal beperkt, vaak niet meer dan zes of zeven regels lang. Het zijn eigenlijk een soort moppen, met vaak een pikante, seksuele inhoud. Boertige humor zoals bijvoorbeeld over een hoertje met een onnozele vrijer. ‘Nu, zei zij, ik zal je bewijzen dat ik maagdelijk ben; mijn maagdje zal knappen. Ze stak een tabaksdoos open in de vulva. De jongen besteeg zijn ros, het maagdje knapte, maar de penis zat er tusschen.’ Lachen.
Veel andere verhalen gaan over heksen en kollen. Bijvoorbeeld over Grietje Holleman. Grietje was iemand die kon voorspellen wanneer iemand zou overlijden. Ze kwam dan langs en zei: `Jij zult niet lang meer leven’. Ze bleek altijd gelijk te hebben. Zèlf kwam Grietje enigszins ongelukkig aan haar eind. Op 31 juli 1894 werd ze dood aangetroffen langs de Monnikendammer Jaagweg in Broek in Waterland. Ook haar eigen dood had ze voorspeld.
Over gewone mensen zijn er maar weinig bronnen. Deze verhalen laten zien hoe zij in het leven stonden, en hoe zij betekenis gaven aan tegenslag en rampspoed.

Albert van de Zeijden is medewerker van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur in Utrecht.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten