Home Negentiende-eeuwers waren in de ban van buitenaards leven

Negentiende-eeuwers waren in de ban van buitenaards leven

  • Gepubliceerd op: 27 januari 2016
  • Laatste update 28 sep 2023
  • Auteur:
    Esther Ladiges en Mirjam Jansen
  • 3 minuten leestijd
Negentiende-eeuwers waren in de ban van buitenaards leven

Een vliegtuig per gezin, met een raket naar de maan of een ontmoeting met aliens. Niets leek meer onmogelijk. Dankzij de snelle ontwikkeling van de wetenschap fantaseerden de negentiende-eeuwers erop los.

In de zomer van 1835 publiceerde The Sun, een Amerikaanse krant, een serie verbijsterende artikelen. Daarin werd beschreven hoe een geleerde dankzij een sterke telescoop de maan heel gedetailleerd kon bestuderen. Hij zag daar fantastische wezens: geiten met één hoorn, minizebra’s, een rechtop lopende bever met een jong in zijn voorpoten en mensen met vleugels, de zogenoemde vespertilio homo. De artikelen veroorzaakten grote opwinding en The Sun beleefde vele herdrukken, tot in Europa toe.

Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

In werkelijkheid ging het niet om een echt verslag, maar om een satire op het onderzoek van de astronoom John Herschel, een Britse geleerde die het heelal bestudeerde vanuit Zuid-Afrika. Dat werd pas na enige tijd en met veel tegenzin door de uitgever erkend, want hij verdiende goed aan het misverstand. De rel staat nu bekend als de Great Moon Hoax.

Paniek vanwege marsmannetjes

De Amerikaanse acteur Orson Welles speelde op 30 november 1938 op de radio The War of the Worlds van H.G. Wells na, een boek over de invasie van de aarde door marsmannetjes. Veel luisteraars hadden niet door dat het om een hoorspel ging en raakten in paniek. Velen sloegen zelfs op de vlucht. De volgende dag moest Welles op een persconferentie het boetekleed aantrekken en uitleggen dat hij niemand in gevaar had willen brengen. Hij was pas 23 jaar, maar vanaf dat moment wereldberoemd.

Het hoorspel werd later nagespeeld in andere talen en andere landen, en veroorzaakte ook daar veel schrik. In 1944 werd in Chili zelfs het leger gemobiliseerd en in Ecuador vluchtten duizenden mensen na het verhaal over de marsmannetjes. Steven Spielberg verfilmde het boek van H.G. Wells in 2005.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Het was niet vreemd dat lezers de serie letterlijk namen. In de negentiende eeuw verscheen veel wetenschappelijk nieuws in gewone kranten, omdat er grote belangstelling voor bestond.

Keerzijde van de technologische vooruitgang

De kennis nam in die jaren in hoog tempo toe: avonturiers verkenden verre landen, vlogen rond in luchtballonnen en konden dankzij duikershelmen en -pakken langer en dieper onder water blijven. Uitvinders bedachten machines aangedreven door stoom die zelf taken konden uitvoeren, en geologen verzamelden steeds meer bewijs voor de ouderdom van de aarde. Uit onderzoek bleek zelfs dat er ooit heel andere dieren – dinosaurussen – op aarde hadden geleefd. Waarom zouden er dan geen mannetjes op de maan kunnen rondlopen?

In 1898 publiceert H.G. Wells The War of the Worlds.

In deze sfeer gedijden de eerste sciencefictionschrijvers en –tekenaars. De beroemdste onder hen was de Fransman Jules Verne, die zijn boeken baseerde op de nieuwste wetenschappelijke kennis. Al fantaserend bleek hij soms visionair: hij beschreef als eerste een raket die naar de maan vloog. H.G. Wells bedacht dat er ook een keerzijde aan de technologische vooruitgang kon zitten. Hij schreef over luchtschepen die zich ontpopten tot oorlogswapens.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer