Home Tijdschrift: THEORETISCHE GESCHIEDENIS

Tijdschrift: THEORETISCHE GESCHIEDENIS

  • Gepubliceerd op: 10 september 2001
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Wim Berkelaar

Het is al enige tijd bekend: het tijdschrift Theoretische geschiedenis heeft opgehouden te bestaan en is opgegaan in het Tijdschrift voor Geschiedenis. De reden: de artikelen werden niet op tijd ingeleverd, zodat de lezer verstoken bleef van het blad. Nu pas, anno 2001, presenteert de redactie ons doodgemoedereerd het allerlaatste nummer – dat oorspronkelijk in 1999 had moeten verschijnen. Een goed moment om de vraag te stellen of we met het verdwijnen van Theoretische geschiedenis iets missen. Afgaande op het laatste nummer is dat inderdaad het geval.

        Theoretische geschiedenis is altijd de supermarkt onder de tijdschriften geweest: voor elk wat wils. Maar ook: ‘producten’ die geen enkele overeenkomst hebben. Neem dit laatste nummer. Dat opent met een wat dor stuk over de elektronische ontsluiting van historische bronnen, dat wordt gevolgd door een boeiender beschouwing over Johan Huizinga’s intellectuele autobiografie Mijn weg tot de historie. Het belangrijkste artikel gaat echter over de veel minder bekende J.H. Carp, een jurist die zich zou ontwikkelen tot de rechterhand van NSB-leider Anton Mussert. In dit artikel van J.M. Kerkhoven vindt men alles terug wat door de jaren heen zo typerend voor veel bijdragen in Theoretische geschiedenis is geweest: een boeiend onderwerp waarover goed wordt nagedacht, maar waarover wel nodeloos gewichtig wordt geschreven.
        Carp was een aanvankelijk nogal apolitiek ingestelde intellectueel die in het Nederland van de jaren dertig een tegenstelling zag tussen individualisme en gemeenschapszin. Carp zocht zijn heil bij de NSB, die een einde wilde maken aan de verdeeldheid. Hij was met Mussert van mening dat Nederland geen provincie van Duitsland mocht worden en ontwierp zelfs een juridisch schema waarin de verhouding tussen Nederland en Duitsland werd vastgelegd. Allemaal illusies: de Duitsers lieten zich aan de bleke jurist niets gelegen liggen en verboden hem nog langer te publiceren. Na de oorlog werd Carp veroordeeld tot jarenlange gevangenisstraf en kwam hij, zoals veel ‘landverraders’, niet meer aan de bak.
        In het artikel ontbreekt een beschouwing over Carps verhouding tot het jodendom. Volgens Kerkhoven was Carp geen jodenhater. Maar Carp zou na de oorlog wel een ‘revisionistische verhandeling over de Jodenvervolging’ schrijven. Kerkhoven gaat hier verder niet op in, maar je kunt op je vingers natellen dat die ‘revisionistische verhandeling’ heeft gestonken.
        Een heel ander thema belicht de christen-historicus Ewald Mackay. Mackay wil het christendom een serieus partijtje laten meeblazen in de geschiedschrijving. Hij heeft de wind tegen, want de meeste historici moeten niets hebben van ‘Gods hand’ in de geschiedenis. In 1997 publiceerde Mackay het erudiete en zeker niet onverdienstelijke proefschrift Geschiedenis bij de Bron, waarin hij probeerde aan te tonen dat God ‘een zinvol wetenschappelijk object’ is. Hij heeft mij toen niet weten te overtuigen en doet dat ook nu niet. Maar misschien worden anderen wel door het uitdagende pleidooi van Mackay overtuigd. Zij kunnen voor het laatst terecht in de supermarkt die Theoretische Geschiedenis werd genoemd.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer