Home STELLING Paus Johannes Paulus II

STELLING Paus Johannes Paulus II

  • Gepubliceerd op: 21 mei 2014
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Anton van Hooff, Ruth Oldenziel, James Kennedy

 

 Anton van Hooff:
‘Het is opvallend dat deze paus in één klap twee heel verschillende figuren heeft heilig verklaard. Terwijl Johannes Paulus II bekendstond om zijn conservatieve opvattingen, is Johannes XXIII juist als vernieuwer de geschiedenis in gegaan. Zo toont paus Franciscus zijn janusgezicht. Hij wil iedereen tevredenstellen door de leer intact te laten en tegelijkertijd de indruk te wekken dat de katholieke kerk openstaat voor de wensen van de gelovigen.

Zelf heb ik niets met heiligverklaringen. Iedere grote figuur uit de geschiedenis heeft zijn schaduwzijdes. Wel vind ik de overeenkomsten met het Romeinse Rijk frappant. Daar konden “goede” keizers na hun dood ook tot een godheidje of divus worden verheven. Dit proces, dat bekendstond als de “apotheose”, kon aanvangen nadat er wonderlijke verschijnselen waren opgetreden die, net als bij de katholieke heiligverklaringen, slechts door gelovigen werden waargenomen.

In het keizerrijk was de vergoddelijking een van de weinige machtsmiddelen van de senaat, die sinds de machtsgreep van Caesar niet veel meer te vertellen had. Het was een soort postume premie op goed gedrag van de keizer. De nieuwe keizer baadde in het zonlicht van zijn vergoddelijkte voorgangers. Zo profiteert ook binnen de katholieke kerk de nieuwe paus van de heiligverklaringen.’
 
Ruth Oldenziel:
‘Theologisch gezien is de heiligverklaring van pausen een nogal ongerijmd fenomeen. De pausen zijn volgens de officiële leer onfeilbaar. Ze spreken namens God. Dan is het een beetje vreemd om er enkelen uit te pikken en die vervolgens heilig te verklaren.

Maar los daarvan zijn er kanten van Johannes Paulus II die mij aanspreken. In de eerste plaats is dat zijn grote historische bewustzijn. Hij heeft namens de katholieke kerk als eerste paus zijn excuses aangeboden voor de rechtszaak tegen Galileo Galilei, begin zeventiende eeuw. Hij maakte ook excuses voor de Inquisitie in het algemeen, de rol van de kerk in de slavenhandel en de Holocaust. Hij sprak zich uit tegen seksisme en zette in 2001 in een e-mail de eerste stap richting erkenning van de seksschandalen binnen de katholieke kerk.

Ideologisch was hij erg conservatief, maar hij stond ook dicht bij het volk. Hij was aards, had absoluut charisma en sprak ook buiten de katholieke kerk veel mensen aan. In een tijd waarin de wereld snel veranderde, en de kerken in West-Europa leegliepen, leken zijn opvattingen vaak achterhaald. Maar juist omdat hij voor continuïteit koos en vasthield aan zijn standpunten, was hij voor veel gewone gelovigen een moreel anker in een verwarrende tijd.’
 
James Kennedy:
‘Als protestant geloof ik niet dat de kerk personen kan aanwijzen die voor speciale verering in aanmerking komen. Maar dat deze paus grote wereldhistorische betekenis heeft gehad, staat buiten kijf.

Johannes Paulus II was de eerste echte mondiale paus. Hij heeft tijdens zijn pontificaat 129 landen bezocht. Met deze bezoeken wist hij altijd veel media-aandacht te genereren en de katholieke kerk “smoel” te geven. Zo herinner ik me nog goed welke impact zijn bezoek had aan mijn geboortestaat Iowa, eind jaren zeventig. Daarbij speelde mee dat hij een grote belangstelling had voor andersgelovigen. Zeker in de Angelsaksische landen gaf zijn oecumenische opstelling een sterke impuls aan de samenwerking tussen conservatieve katholieken en protestanten. Zo heeft deze paus mede bijgedragen aan de politieke opmars van religieus rechts in de VS, vanaf de jaren tachtig.

Ook zijn encycliek Evangelium Vitae uit 1995, waarin hij de “pro-leven”- of anti-abortus-standpunten van de katholieke kerk uitwerkte, is van groot historisch belang gebleken. Net als zijn verzet tegen het communisme in Oost-Europa en zijn nadruk op sociale rechtvaardigheid. Eigenlijk zou nu ook Paus Pius IX (1846–1878) heilig moeten worden verklaard. Ook die staat te boek als uiterst conservatief, maar hij legde wel de basis voor de moderne, gecentraliseerde katholieke kerk.’
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer