Na de Lewinsky-affaire ontbeerde Bill Clinton elk moreel gezag

Oud-president Bill Clinton en zijn vrouw Hillary getuigen in een onderzoek naar de zakenman en veroordeelde pedoseksueel Jeffrey Epstein. Dat Bill met hem omging, wekt geen verbazing: hij hield van luxe en mooie vrouwen. Zijn erotische avonturen kostten hem tijdens zijn tweede termijn zelfs bijna de kop.

Ooit was Bill Clinton de hoop van een generatie. Om precies te zijn: van een generatie babyboomers. In 1992 was William J. Clinton de eerste van de naoorlogse generatie die het Witte Huis bereikte. Hij deed het in stijl: marihuana rokend, maar ‘niet inhalerend’; saxofoon spelend; swingend op de tonen van Fleetwood Mac; langs de afgrond scherend met zijn damesavonturen. Babyboomers keken er niet zo van op, maar voor de goegemeente van cultureel conservatieve Amerikanen was Clinton een spookbeeld. Tijdens de verkiezingsstrijd had ene Gennifer Flowers onthuld dat ze wel twaalf jaar een affaire had gehad met Clinton toen hij gouverneur was van Arkansas.

Clinton redde zijn stagnerende campagne door samen met echtgenote Hillary het schandaal te bespreken. Bill gaf toe dat ze problemen in hun huwelijk hadden gehad. En Hillary verlaagde zich tot het uitspreken van wat absoluut geen babyboomer-woorden waren: ‘stand by your man’. Het werkte: Clinton werd de ‘comeback kid’, won de nominatie en versloeg de oude George Bush.

De verwachtingen waren hooggespannen, maar Clintons presidentschap was wat je noemt een ‘mixed bag’. Hij overlaadde de wetgevende agenda, waardoor tegenstanders zijn voorstellen één voor één konden afschieten. Hij nam uitgesproken standpunten in, zoals de afschaffing van het discriminerende homobeleid in het leger, en moest vervolgens terugkrabbelen. Hij was traag met het voordragen van kandidaten voor politieke benoemingen en liet mensen die in de problemen kwamen snel vallen. De wens om vrouwen en minderheden in zijn regering op te nemen was niet zonder succes, maar oogde krampachtig en kostte tijd.

Clinton was een briljant politicus, maar alleen wanneer hij er met zijn hart bij was en vooral als hij onder druk stond. Hij was ook ongedisciplineerd, slordig en besluiteloos, en wilde door iedereen aardig gevonden worden. In het eerste jaar moest Clinton zich vooral concentreren op het begrotingsbeleid, daartoe gedwongen door president Alan Greenspan van de centrale bank.

In plaats van de beloofde belastingverlaging voor de middenklasse en een arsenaal aan overheidsprogramma’s sloot Clinton een deal met het Congres: hogere belastingen en geen dure nieuwe programma’s. Dit baanbrekende akkoord zorgde voor Clintons economische succes, maar tegelijkertijd sloeg het de fundamenten weg onder de rest van zijn plannen. Hillary Clinton werd verantwoordelijk voor de hervorming van de gezondheidszorg. Het werd een pijnlijke zeperd.

Ondertussen probeerden Republikeinen op alle mogelijke manieren de integriteit van de Clintons te ondermijnen door van alles en nog wat tot een schandaal om te bouwen. Er was Whitewater, een mislukt onroerendgoedproject in Arkansas. Er was de zelfmoord van een adviseur, die als moord werd afgeschilderd. Er waren dames. Het sudderde allemaal voort, aangejaagd door een partij die dertig jaar later immuun lijkt voor welk presidentieel schandaal dan ook. In de Clinton-jaren begon de totale oorlog tegen de Democraten, leidend tot de disfunctionele polarisatie die we nu kennen.

Algehele onvrede en harde, op de persoon gespeelde Republikeinse campagnes leidden in 1994 tot Democratisch verlies bij de tussentijdse verkiezingen. Voor het eerst sinds president Dwight Eisenhower in de jaren vijftig kregen de Republikeinen de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Het was een klap in Clintons gezicht, maar het werd ook zijn wederopstanding: tegenstand wekte energie op.

Eind 1995 liepen de begrotingsonderhandelingen vast. De overmoedige en arrogante Republikeinse voorzitter Newt Gingrich speelde het hard, waardoor in december veel overheidsdiensten dichtgingen – de eerste keer dat een shutdown werd gebruikt als politiek drukmiddel. De Republikeinen dachten zo Clinton onder druk te zetten, maar die draaide op briljante wijze de bordjes om: de bevolking was niet gediend van partijpolitieke spelletjes met hun overheid.

Clinton ging meteen door met zijn herverkiezing. Hij  accepteerde veel Republikeinse standpunten onder de vlag van ‘triangulation’, wat wij kennen als de ‘derde weg’. Het leidde tot waterige compromissen. In plaats van door te bouwen op zijn verkiezingsoverwinning in 1996, toen hij de bejaarde Robert Dole ruim versloeg, liet Clinton het tij verlopen. Hij had tegenstand nodig om goed te functioneren. Het jaar 1997 leverde vrijwel niets op. Wel slaagde de speciale aanklager die het Whitewater-‘schandaal’ moest onderzoeken, erin zijn mandaat uit te breiden naar een meer belovend terrein: de seksuele escapades van de president.

In januari 1998 werd onthuld dat Clinton in zijn kantoor seks had gehad met een 22-jarige stagiaire, Monica Lewinsky. Dit bleek tijdens een proces dat was aangespannen door een andere vrouw, Paula Jones, die had geklaagd over ongewenste avances van Clinton in zijn tijd als gouverneur. Aangezien de president in dat proces had gelogen over Lewinsky, ging het niet alleen meer om seks en onbetamelijk gedrag, maar ook om meineed, een veel serieuzere aanklacht.

Clinton ontkende zowel de seks als de meineed en daagde de speciale aanklager uit om die te bewijzen. Wat lukte. Voor het bewijs van seks wist de aanklager beslag te leggen op een met sperma besmeurde jurk die Lewinsky als aandenken had bewaard. Orale seks, maar toch, de discussie daarover was al pijnlijk. Het bewijs van de meineed was minder ranzig.

In augustus 1998 moest Clinton erkennen dat hij het land acht maanden had voorgelogen, al bleef hij volhouden dat het ‘geen seks’ was geweest (in het Amerikaanse taalgebruik, toen en nu, gold orale seks niet als seks) en dat er ‘juridisch gezien’ geen sprake was van meineed.

In plaats van Clinton op de vingers te tikken en in de hoek te zetten, wilden de wraakzuchtige Republikeinen de president afzetten. Clinton onderging begin 1999 wat toen nog een schande was maar nu heel gewoon: het Huis stemde daadwerkelijk vóór impeachment. Maar in de Senaat ontbrak de benodigde twee derde meerderheid. De kiezers hadden de Republikeinen afgestraft met een enorm verlies in de tussentijdse verkiezingen in november 1998.

Clintons gebrek aan discipline en zijn blinde vlek voor wat gepast was als president, werden meestal gecompenseerd door zijn geniale politieke inzicht. Maar dit keer was hij niet invoelend genoeg om in een eerder stadium de angel uit de affaire te halen. Nu kon Bill Clinton enkel terugzien op een verspilde tweede termijn. In vier jaar kwam er nauwelijks wetgeving tot stand, afgezien van de later problematische opheffing van de scheiding tussen handelsbanken en spaarbanken. Omdat de president elk moreel gezag ontbeerde, kon hij zijn presidentschap niet als preekstoel gebruiken om belangrijke onderwerpen te agenderen.

Hillary Clinton zou voorgoed ongeloofwaardig blijven omdat ze beweerde niets te weten van haar mans escapades. En beide Clintons bleken nogal hardleers: elk schandaal werd eerst ontkend, toen gebagatelliseerd en ten slotte erkend, maar verontschuldigd.

Economisch ging het prima en Amerika was de enig overgebleven wereldmacht, maar het leek er weinig toe te doen wie er in het Witte Huis zat. Clinton had in zijn eerste termijn een aantal van de vele structurele problemen moeten aanpakken die Amerika bleven plagen en dat nog steeds doen: de afbrokkelende infrastructuur, vervallen binnensteden, armoede, slecht onderwijs, beperkte gezondheidsvoorzieningen en onuitroeibaar racisme.

Hoewel het land vond dat Clinton het als president goed had gedaan, kon hijzelf, een van de intelligentste en politiek meest getalenteerde mensen die ooit in het Witte Huis zaten, niet tevreden zijn. Misschien formuleerde een van de Republikeinen die Clinton wilde opvolgen, senator John McCain, het wel het meest treffend: ‘Clintons presidentschap was een gigantische gemiste kans.’ Dat kunnen de babyboomers beamen.

Dat Clinton opdook in de Epstein-archieven verbaast niemand. Hij was altijd kien op mooie dames en een luxueuze omgeving, en Epstein bood dat alles in het kwadraat. Of dit in de hoorzittingen interessante informatie gaat opleveren, is ongewis. Belangrijker is de vraag die de Clintons ongetwijfeld aan de orde zullen stellen: waarom wordt die andere president in Epsteins netwerk niet verhoord?

Als er iets is wat de 42ste en de 47ste president bindt, dan is het sleaziness. De wereld heeft er recht op van beiden te horen, en Clinton kan zich revancheren door Donald Trump bij zijn kwalijke zaken te betrekken.