• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Historisch Nieuwsblad 10/2015

    Moord op Rosa Manus opgehelderd

    Door: Myriam Everard

    Over de dood van feministe Rosa Manus deden maar liefst drie verschillende verhalen de ronde. Juist de minst waarschijnlijke sterfdatum en –plaats kwamen terecht op haar overlijdensakte. Uit nieuw onderzoek blijkt dat het tijd is voor een herziening.

     Het drama begon op 16 augustus 1941, toen de Nederlandse pacifiste en feministe Rosa Manus in opdracht van de Sicherheitsdienst (SD) werd gearresteerd in Noordwijk. Ze hield daar samen met haar zuster Emma Stern-Manus vakantie. De vrouwen hadden hun huis nauwelijks kunnen verlaten, want sinds 19 juni 1941 was het Joden met onmiddellijke ingang verboden om zich in badplaatsen op plekken als stranden, boulevards, hotels en pensions op te houden, waar zij in contact zouden kunnen komen met niet-Joden.
       
    Met die verordening had Manus’ arrestatie op dit vroege moment in de oorlog echter niet te maken; de systematische arrestatie en deportatie van de Nederlandse Joden werden pas in 1942 in gang gezet. De bijna 60-jarige Manus werd die zomer niet gearresteerd op grond van een rassenverordening, maar omdat zij door de Duitsers als ‘staatsgevaarlijk’ werd gezien. Een paar maanden eerder, in mei 1941, had de SD haar in Amsterdam ook al aan een uitgebreid verhoor onderworpen. Haar ondervragers bleken toen te beschikken over een dik dossier inzake haar dertig jaar internationale vrouwen- en vredesactiviteiten.
       
    Vanuit Noordwijk werd Manus overgebracht naar de gevangenis in Scheveningen, waar de SD zijn politiek gevan­genen onderbracht, door de buitenwacht ironisch ‘Oranjehotel’ genoemd. Een proces lijkt er tegen haar niet gevoerd te zijn; zelfs van een aanklacht is niets bekend. Van haar drie weken in Scheveningen weten we alleen dat ze er Neeltje Epker leerde kennen, een Haagse vroedvrouw die begin 1941 vanwege haar militante orangisme was opgepakt.
        
    In september werd Manus uit Scheveningen naar Düsseldorf gezonden. Ze werd er opgesloten in het Polizeipräsidium, waar de Gestapo eigen verhoorfaciliteiten had. Het gevangenenregister geeft aan dat zij er ‘zur Verfügung der Stapo’ stond. Dat klinkt omineus, helemaal omdat de Gestapo van Düsseldorf berucht was om haar gewelddadige verhoren en Manus op 16 september naar de ziekenboeg werd overgeplaatst. Daar mocht ze tien dagen op krachten komen, om op 2 oktober 1941 naar Frauenkonzentrations­lager Ravensbrück te worden doorgestuurd, waar ze om redenen van staatsveiligheid voor onbepaalde tijd in Schutzhaft werd genomen.
     
    Uit deze gegevens valt één ding met zekerheid af te leiden: de Duitse belangstelling voor Rosa Manus was ongewoon groot. Andere Nederlandse vrouwen die Ravensbrück via dezelfde route bereikten, zelfs de communistes onder hen, hielden veel korter halt in Düsseldorf.
     

    De belangstelling van de Duitsers voor Rosa Manus was ongebruikelijk groot

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen