Home ‘Mijn vader was door de oorlog verknipt geraakt’

‘Mijn vader was door de oorlog verknipt geraakt’

  • Gepubliceerd op: 7 april 2015
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Ferdinand Lankamp
‘Mijn vader was door de oorlog verknipt geraakt’

Familieverhalen waren op donderdag 26 maart het centrale thema van de tweede bijeenkomst van Helden en schurken, voor de zesde keer georganiseerd door het Verzetsmuseum Amsterdam, NIOD, NTR/VPRO en Historisch Nieuwsblad. Luuc Kooijmans, Rosita Steenbeek en Alexander Münninghoff schreven alle drie over de ervaringen van hun familie tijdens de Tweede Wereldoorlog. ‘De waarheid wordt in oorlogstijd altijd geweld aangedaan.’

Auteur Rosita Steenbeek schreef Rose, een boek over haar eigen grootmoeder. Rose werd geboren in Keulen als dochter van een Duitse vader en een joodse moeder. Ze was nauwelijks bezig met haar joodse achtergrond. Ze trouwde met een Nederlandse dominee. ‘Ze verhuisden naar Nederland. Dat was in de jaren ’30 een idylle vergeleken met Duitsland, waar de sfeer steeds grimmiger werd.’ Ze kwam ongeschonden door de oorlog, maar haar familieleden kwamen aan beide zijden van het conflict terecht. Dat thema komt ook naar voren in Het geheim van de Valeriusstraat van Luuc Kooijmans. ‘Toen ik opgroeide hing er in het huis van mijn grootouders een portret van een zeventienjarige jongen. Als ik vroeg wie dat was, zeiden ze, “Dat is je oom.” Pas later kwam ik erachter dat hij op zijn twintigste door de Duitsers was gefusilleerd. Dat terwijl zijn vader, mijn opa, NSB’er was.’
 

Frans Smits (hoofdredacteur Historisch Nieuwsblad), Rosita Steenbeek, Luuc Kooijmans en Alexander Münninghoff in gesprek. (Foto: Dick Verdonkschot)

Alexander Münninghoff schreef een familiekroniek, De stamhouder. ‘Mijn Nederlandse grootvader verhuisde tijdens het interbellum naar Riga. Mijn vader groeide daar op.’ In 1939 gingen vader en grootvader allebei naar Nederland. ‘Na de Duitse invasie meldde mijn vader zich bij de SS en vocht hij aan het Oostfront. Hij werd na de oorlog nooit veroordeeld, mede dankzij de connecties van zijn vader.’
 
De drie schrijvers kwamen tijdens hun jeugd meer te weten over het oorlogsverleden van hun familie. ‘Toen ik wat ouder was begon ik vragen te stellen over het portret van mijn oom. De familie liet dingen los, al ging dat niet van harte.’ Münninghoff groeide op bij zijn vader. ‘Hij vertelde verhalen over de SS en de Tweede Wereldoorlog, maar die kwamen nauwelijks overeen met wat ik op school hoorde. Hij werd daar niet graag mee geconfronteerd.’
 
Bij het schrijven van hun boeken kwam nog meer aan het licht. ‘De joodse achtergrond van mijn grootmoeder was grotendeels nieuw voor mij,’ vertelt Rosita Steenbeek. ‘Mijn vader was door de oorlog verknipt geraakt,’ aldus Münninghoff. ‘Dat wist ik, maar toen ik in het Nationaal Archief zo’n boevenfoto van hem vond, was dat toch schokkend.’ ‘Mijn oom werd na de oorlog postuum onderscheiden,’ zegt Kooijmans, ‘en mijn grootvader, een NSB’er, nam de onderscheiding namens hem in ontvangst.’
 
‘Het is hoopvol dat mensen in oorlogstijd bereid zijn hun leven te riskeren om anderen te redden,’ aldus Rosita Steenbeek. Voor Münninghoff is het belangrijk de geschiedenis levend te houden. ‘Daarnaast blijkt uit mijn familieverhaal dat de waarheid in oorlogstijd altijd geweld wordt aangedaan. Dat moeten we onthouden, ook in de conflicten die nu spelen.’ Kooijmans voegt daaraan toe: ‘Openheid is belangrijk bij het verwerken van conflicten.’
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer