Home Het behendig manoeuvreren van Caesar

Het behendig manoeuvreren van Caesar

  • Gepubliceerd op: 1 juni 2007
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Anton van Hooff

Dit boek, dat in het Nederlands simpel Caesar heet, heeft in de oorspronkelijke Engelse uitgave een boodschap in de titel: Caesar. The Life of a Colossus. Het boek zelf is met 640 bladzijden kolossaal van omvang. Maar moet er werkelijk nog een kloek werk komen op mijn rijk gevulde plank Caesar-studies?



In zijn opzet heeft Goldsworthy’s werk niets opmerkelijks. Chronologisch behandelt hij in 23 hoofdstukken de drie episodes van Caesars leven: zijn langzame opgang naar het centrum van de macht tot en met zijn consulaat van 59 v.Chr., de negen jaar durende verovering van Gallië (58-50) en de zes jaar burgeroorlog, uitlopend in zijn alleenheerschappij (49-44).

Mijn aanvankelijke scepsis en ergernis over de gedetailleerde verhalen maakten gaandeweg plaats voor instemming en leesgenoegen. De auteur beheerst de stof perfect, maar is vóór alles een uitstekend verteller. Terwijl oudere studies zich vaak verliezen in academische vragen als ‘Was Caesar een genie, een superschurk of een tragische figuur?’, probeert Goldsworthy slechts te verklaren hoe juist deze man in de omstandigheden van zijn tijd zo’n prominente rol kon spelen..

Caesar kwam uit een oud adelsgeslacht, dat politiek achterop was geraakt. Hij moest dus aan de weg timmeren om een inhaalslag te maken. In dit opzicht verschilde hij niet wezenlijk van andere homines novi – nieuwe mannen – als Marius, Cicero en Catilina. Maar anders dan deze eigenwijze heren, die vastliepen door hun starheid, was Caesar bereid van zijn fouten te leren. In de beklemmende jaren onder en na de dictatuur van Sulla manoeuvreerde hij behendig binnen de politieke speelruimte die hij had: nu eens trad hij als aanklager op de voorgrond, dan weer trok hij zich bijtijds terug, bijvoorbeeld om op Rhodos welsprekendheid te studeren. Caesar was een gokker, maar de risico’s die hij nam waren steeds verantwoord. Zijn enorme ego gaf hem het nodige zelfvertrouwen in hachelijke situaties.

Een andere constante in zijn gedrag was zijn vermogen om eerder vrienden – en vriendinnen! – dan vijanden te maken. Die eigenschap maakte hem geschikt om in het jaar 60 de gevestigde leiders Pompeius de Grote en Crassus tot elkaar te brengen in het – aanvankelijke geheime – driemanschap, een – aanvankelijk geheim – pact van de drie mannen om de macht te delen

Zelf gold hij in dit triumviraat als de juniorpartner, maar hij profiteerde het meest van het verbond. Het bracht hem het gouverneurschap van een Gallische provincie. Die positie buitte hij ten volle uit: telkens weer ‘vrienden helpend’ of vermeend onrecht wrekend veroverde hij in negen jaar West-Europa tot aan de Rijn.

En Caesar maakte niet alleen geschiedenis, hij schreef die ook. Zijn jaarlijkse verslagen over de campagnes, de Commentarii de Bello Gallico, zijn een meesterwerk van politiek proza. Terecht benadrukt Goldsworthy dat het Romeinse publiek met instemming kennis nam van de massaslachtingen en wreedheden waarvoor Caesar verantwoordelijk was.

In 49 ontketende Caesar de burgeroorlog met Pompeius – Crassus was toen al vier jaar dood. Ik hield mijn hart vast over de naam van grensrivier die Caesar overtrok. Gelukkig, de vertalers geven hem de correcte Nederlandse naam ‘Rubico’ en niet het onzinnige Engelse ‘Rubicon’. Ook verder bezondigen ze zich weinig aan de fouten die Nederlandse vertalingen zo vaak ontsieren. Een paar keer krijgen Latijnse woorden het verkeerde lidwoord (‘de’ voor ‘het’ en omgekeerd). Slechts één keer is er sprake van een ‘grondwet’, waar in het Engels constitution staat, wat in antiek verband wil zeggen ‘politiek bestel’ (de eerste grondwet is de Amerikaanse van 1787). Soms is de taal iets te populair, maar liever dat dan het steenkolen-Nederlands van de meeste vertalingen.

Caesars politieke instinct liet hem pas in de steek toen hij de absolute top had bereikt. Hij verkeek zich volkomen op het effect van zijn clementie en generositeit. ‘Ook jij, kind,’ roept hij zijn jonge gunsteling Brutus toe als hij op 15 maart 44 met 23 dolkstoten wordt afgemaakt.

Dit boek is met zichtbare zorg uitgegeven. Het heeft een jaartallenlijst, een verklarende lijst van Latijnse termen, goed gedoseerde noten, een bibliografie (waarin ieder niet-Engels boek ontbreekt!) en een register. Waarlijk een kolossale Caesar.

Anton van Hooff is docent klassiek cultuurgeschiedenis aan de Universiteit Nijmegen.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer