Home Hendrik de Man – Jan Willem Stutje

Hendrik de Man – Jan Willem Stutje

  • Gepubliceerd op: 11 dec 2018
  • Update 13 okt 2022
Hendrik de Man – Jan Willem Stutje

Na de Eerste Wereldoorlog overheerste bij veel socialisten een gevoel van malaise. De Russische Revolutie was ontaard in grootscheepse repressie en terreur van de zijde van de communisten, terwijl de sociaal-democratische partijen in West-Europa genoegen leken te nemen met materiële verbeteringen ten behoeve van de arbeiders. Het materialisme en rationalisme van Marx waren volgens sommigen een doodlopende weg gebleken.

De Belgische socialist Hendrik de Man publiceerde in 1926 de bestseller Zur Psychologie des Sozialismus, waarin hij het socialisme weer presenteerde als een ethisch ideaal, een doel om naar te streven, en niet als de uitkomst van anonieme economische ontwikkelingen. Ook zouden de socialisten zich volgens hem positiever moeten opstellen tegenover de natie. Dit om de fascisten de wind uit de zeilen te nemen.

In de jaren dertig kwam De Man, als antwoord op de economische crisis, met zijn Plan van de Arbeid en werd hij minister. Zijn ideeën over de wijze waarop het socialisme verwezenlijkt kon worden werden steeds autoritairder. Nadat België door de Duitsers was bezet, bleek hij bereid te collaboreren. Hoewel er van zijn plannen om van België een corporatieve staat te maken niets terechtkwam en hij zich eind 1941 terugtrok uit de politiek, was zijn rol na de oorlog natuurlijk uitgespeeld.

Vaak is gesuggereerd dat socialisten die het marxisme loslieten automatisch bij het fascisme moesten uitkomen, maar Jan Willem Stutje laat in deze biografie van De Man zien dat dit onzin is. De Mans ijdelheid, autoritaire karakter en opportunisme waren de doorslaggevende factoren.

 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel leest u historische achtergronden bij het nieuws van vandaag. Nu de eerste maand voor maar 1,99.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 1 - 2019

Nieuwste berichten

Amerikaanse agenten brengen Noriega over de naar de VS
Amerikaanse agenten brengen Noriega over de naar de VS
Interview

‘Ook de arrestatie van de Panamese leider Noriega in 1989 was volkenrechtelijk illegaal’

De aanval op Venezuela en de ontvoering van president Nicolás Maduro doen denken aan de invasie van Panama in 1989, waarbij Amerika de militaire leider Manuel Noriega gevangennam. Ook toen gebruikte het Witte Huis drugshandel als legitimering, vertelt academicus Pablo Isla Monsalve. ‘Maar de VN veroordeelde de actie als een illegale interventie.’ Op 15 december...

Lees meer
Kozakken schrijven de Turkse sultan een brief. Schilderij door Repin
Kozakken schrijven de Turkse sultan een brief. Schilderij door Repin
Artikel

Voor de Oekraïners zijn de kozakken weer hun helden

De Russen en de Oekraïners strijden ook over de interpretatie van hun gezamenlijke verleden. Waren de beroemde kozakken nu helden of verraders? Dat hangt ervan af wie je het vraagt.  Het is alsof ze zo uit de schilderijen van Ilja Repin zijn gestapt: Oekraïense militairen die aan het front poseren als zeventiende-eeuwse kozakken. Het beroemdste voorbeeld is Repins doek De Zaporozjekozakken schrijven de Turkse sultan een brief uit 1891. Daarop beantwoorden de kozakken het ultimatum van...

Lees meer
Een klaslokaal van een jongensschool in Tegelen
Een klaslokaal van een jongensschool in Tegelen
Nieuws

Heemkunde werd bijna een schoolvak tijdens de Duitse bezetting

Tijdens de Duitse bezetting probeerde de collaborerende overheid heemkundig onderwijs in te voeren. Maar het plan verzandde in procedures.  De Nederlandse jeugd moest vertrouwd gemaakt worden met de eigen regio, zijn geschiedenis, cultuur en natuur. Heemkundelessen op de middelbare school waren hiervoor het beste middel, dacht Jan van Dam, die in november 1940 aantrad als secretaris-generaal op het departement van Onderwijs. De tijd was er rijp voor: ‘Op...

Lees meer
Kabinet Den Uyl op het bordes
Kabinet Den Uyl op het bordes
Artikel

Minderheidskabinet of met gedoogsteun: creatieve kabinetsvormen waren soms een oplossing

D66, CDA en VVD willen samen een minderheidskabinet vormen. Afwijkende kabinetsvormen hadden in het verleden wisselend succes. De allereerste Nederlandse kabinetten waren volledige zakenkabinetten, omdat pas in 1888 de eerste politieke partijen werden gevormd. In 1883 trad het laatste pure zakenkabinet aan onder leiding van de advocaat Jan Heemskerk, die een waterstaatkundig ingenieur als minister...

Lees meer
Loginmenu afsluiten