De wereld gaat nog eens aan vroeger ten onder. De kranten staan vol met leiders die een groots verleden aanroepen om hun huidige gebrek aan ideeën te verbloemen. Of ze nou Orbán, Erdogan of Trump heten, allemaal willen ze terug naar een toestand die ooit zou hebben bestaan. Naar het toppunt van nationale gelukzaligheid en territoriale expansie, voor alles werd verkwanseld door lieden zonder patriottisme.
Soms vraag ik me af of we gelukkiger zouden zijn zonder geschiedenis. Als we standaard geen informatiedrager langer dan de belastingplichtige zeven jaar zouden bewaren. Als er met elke generatie weer een stukje verleden sterft. Geen idee hoe het ooit was, alleen hoe het is; slechts de toekomst is het bestuderen waard. Die kent op deze manier geen vooroordelen, ik-wil-mijn-fiets-terug-fixaties en sinds eeuwen gistende wrok.
Natuurlijk kan dat niet. Maar het zou ons wel behoeden voor de verwrongen antecedenten die in ons huidige tijdsgewricht zo vaak een alibi zijn voor desastreus beleid en schaamteloze machtspolitiek. Neem grote roerganger Xi Jinping, die tijdens een speech in 2018 in ruim een halfuur tijd 35 keer het woord ‘groots’ gebruikte in verband met de Chinese geschiedenis. Het bleek de aankondiging van een belangrijke beleidswijziging die hij wilde doorvoeren. De door Xi bedachte wolf-krijgerstrategie moest China meer macht en aanzien geven. Vraag maar aan de Oeigoeren hoe dat gaat.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Gelukkig, veel van de curatoren van een grandioze geschiedenis praten alleen maar. En eloquent of onderlegd in de historische wetenschappen zijn ze ondanks hun grote claims bepaald niet. Donald Trump wilde Amerika great again maken, maar slaagde er – ondanks de inzet van chloor en fel licht – niet eens in de geesten van het hier en nu te bezweren. Net zomin als Marine le Pen overtuigde toen ze Frankrijk een ruk naar een niet-bestaand verleden beloofde. Genoeg Fransen zagen gelukkig in dat ze een bordkartonnen Marianne is.
De grote uitzondering resideert in het Kremlin. Vladimir Poetin schreef vorig jaar een essay waarin hij omstandig uitlegde dat Oekraïne volgens hem niet bestaat. Het zijn volgens de president een soort Russen-light, dwalers met een discutabele reputatie. Een mal epistel was het, zwanger van een diep verlangen naar stalinistische discipline, piepende Spoetniks en auto’s met een levertijd van decennia. Een oprisping van een leider met tekenen van vroege alzheimer, zo leek het toen voor de neutrale toeschouwer.
Behalve dat hij zijn woorden kracht bijzette en momenteel toekomstige Oekraïners een groots verleden bezorgt. Hun geschiedenis vult zich met heldhaftige dronepiloten en standvastige leiders. Met vernietigde slagschepen en dappere eilandjes vol fulminerende douaniers. Het wachten is op de presidentskandidaat die over een halve eeuw een menigte in Kiev belooft het land weer net zo great te maken als in 2022.
