Gerard Aalders’ Eksters, het derde deel van zijn trilogie over roof en rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog, ontleent veel aan eerdere studies en rapporten van internationale onderzoekscommissies. Aalders voegt een nieuw hoofdstuk toe over de specifieke lotgevallen van het Nederlandse goud. Het resultaat is een ‘witte boorden-misdaadkroniek’ waarin de schurk Zwitserland wegkomt met een groot deel van de door de nazi’s geroofde buit, en Nederland als slachtoffer heilloze pogingen doet zijn restitutieclaim gehonoreerd te krijgen. Minder dan de helft van het goud (49.3%) werd na de oorlog aan Nederland gerestitueerd. Dat het niet meer is, is vooral te wijten aan het mandaat van de beroofde landen aan de Tripartiete Goud Commissie (Engeland, Frankrijk en in de hoofdrol de Verenigde Staten), dat leidde tot ongunstige akkoorden over de restitutie met Zwitserland en de andere neutrale landen.
Onwetendheid over de feiten rond de goudroof, economische en politieke belangen en de Koude Oorlog weerhielden Amerika ervan Zwitserland onder druk te zetten. Dat land bleef bij het standpunt dat het geroofde goud legaal was verkregen en dicteerde een clausule, zodat Zwitserland na overdracht ‘op humanitaire gronden’ van 52 duizend kilo goud, voor altijd verschoond zou blijven van latere claims. Dit verschoningsrecht sneed alle Nederlandse pogingen tot verdere restitutie de pas af.
Eksters is een wat saai boek met onthutsende feiten. Mijn bezwaar is dat eksters te leuke vogels zijn om met dieven en helers van dit kaliber vergeleken te worden.
Regina Grüter is auteur van ‘Een fantast schreeft geschiedenis. De affaires rond Friedrich Weinreb’ (1997).
EKSTERS. DE NAZI-ROOF VAN 146 KILO GOUD BIJ DE NEDERLANDSE BANK door G. Aalders
552 duizend kilo monetair goud sleepten de nazi’s weg uit de kluizen van de centrale banken in de bezette landen. ‘Slechts’ 146 duizend kilo daarvan was uit Nederland afkomstig. Van de totale Nederlandse monetaire goudvoorraad (ruim 555 duizend kilo) was 363 duizend kilo al voor de Duitse inval in Londense en New Yorkse kluizen in veiligheid gebracht. Een groot deel van de Nederlandse buit (122 duizend kilo) kwam in het neutrale Zwitserland terecht. Dat land was de spil in de witwasprocedure van het geroofde goud, waardoor de nazi’s de voor de oorlogsmachinerie onontbeerlijke grondstoffen konden kopen.
Nieuwste berichten
Sport en gymnastiek moesten Nederlanders voorbereiden op oorlog
Meer Nederlanders aan het sporten krijgen is al jaren overheidsbeleid, want bewegen is gezond. Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is er een argument bijgekomen: sport bevordert de nationale weerbaarheid. Dit was meer dan een eeuw geleden zelfs de belangrijkste reden waarom onderwijzers en militairen pleitten voor verplichte gymlessen en meer sportaccommodaties. Fysieke...
Beatrice de Graaf: ‘De beschaving sterft aan een netwerkinfarct’
Als de hedendaagse beschaving ten onder gaat, gebeurt dat niet door invallen van Vandalen. Noch door natuurrampen. En evenmin door een atoomoorlog. Maar het zal geschieden door overbelasting van webservers, telecomcentrales en data-opslagplaatsen. De afgelopen weken stonden de kranten vol nieuws over oorlog en conflict, nieuwe schermutselingen rond de Straat van Hormuz, een opleving van...
Nieuwe Titanic-tentoonstelling draait vooral om spektakel
De rondreizende tentoonstelling Titanic: An Immersive Voyage is nu te zien in de Jaarbeurs van Utrecht. Het internationale entertainment bedrijf achter de tentoonstelling belooft met ‘innovatieve technologieën’ het verhaal van de scheepsramp tot leven te wekken. De makers hebben daarbij meer oog voor sensatie dan geschiedenis. Het eerste wat bezoekers bij binnenkomst zien is een...
Hoe konden de pokken uit een Engels lab ontsnappen?
Een lek in een laboratorium veroorzaakte in 1983 een MKZ-uitbraak, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Vijf jaar eerder ontsnapte er een veel dodelijker virus uit een lab. De WHO stond op het punt om de pokken uitgeroeid te verklaren, toen de ziekte plotseling opdook in de Engelse stad Birmingham. Het kostte de wereld 300...