Home Boeken: Toen de katholieken Nederland veroverden – Frans Verhagen

Boeken: Toen de katholieken Nederland veroverden – Frans Verhagen

Boeken: Toen de katholieken Nederland veroverden – Frans Verhagen

Doeko Bosscher

Historicus en schrijver

Gepubliceerd op: 26 januari 2016

Update 13 oktober 2022

Wie denkt aan het Interbellum in Nederland (1918-1940), denkt snel aan Hendrikus Colijn en zijn vijf kabinetten. Maar Colijns Anti-Revolutionaire Partij (ARP) leefde in feite ver boven haar stand. De antirevolutionairen vormden slechts een kleine groepering, zeker in vergelijking met de katholieken, die deel uitmaakten van zijn coalitie.

In zijn proefschrift laat Frans Verhagen zien dat de katholieken bezig waren aan een gestage opmars naar het centrum van de macht, die zich in de luwte voltrok. Het proefschrift is een biografie van de katholieke voorman Charles Ruijs de Beerenbrouck en is bedoeld als ‘een schoonmaakbeurt voor het monument van Ruijs’. Dat is Verhagen uitstekend gelukt. Het tromgeroffel van de antirevolutionairen, met hun claim dat zij ‘de grondtoon van ons volkskarakter’ vertegenwoordigden, was nuchter beschouwd overoptimistische ketelmuziek van een groepering die op termijn de macht zou moeten overdragen aan een rooms-rode coalitie.

De onwillekeurige associatie van het tijdperk tussen de wereldoorlogen met ‘Colijn’ is een kwestie van optisch bedrog. Ruijs was met zijn drie kabinetten (1918-1922, 1922-1925, 1929-1933) langer premier dan Colijn met zijn vijf. Bovendien was hij handiger in het smeden van duurzame relaties met bondgenoten. Door zijn rustige stijl – die hem ook van pas kwam toen hij geen minister was, maar Kamervoorzitter – nam Ruijs veel wantrouwen weg tegen katholieken die in de ogen van veel Nederlanders ʻultramontanen’ waren; handlangers van de paus in Rome.

Bovendien kweekte hij gestaag zelfvertrouwen bij zijn eigen volgelingen, zodat zij uiteindelijk de rol van volwaardige politieke burgers te gaan spelen. Nog steeds worstelend met een verleden waarin Nederland zichzelf als protestantse natie beschouwde, sloeg het politieke vehikel van het volk van ‘beneden de Moerdijk’ en zijn boven-Moerdijkse geloofsgenoten (de Rooms-Katholieke Staatspartij; RKSP) zijn vleugels onopvallend, maar met toenemende durf uit.

Verhagen beschrijft in soepele stijl hoe Ruijs leiding gaf aan een proces dat de katholieken uiteindelijk hun primaat bezorgde. Zijn boek geeft drama aan die strijd en rekent af met het vaak gehanteerde adjectief ‘timide’. Maar de titel Toen de katholieken Nederland veroverden is ietwat anachronistisch. Toen Ruijs in 1936 overleed moest het slotoffensief, dat mede door het demasqué van de Nederlandse politiek in 1939-1940 een succes werd, nog worden ingezet.

Toen de katholieken Nederland veroverden. Charles Ruijs de Beerenbrouck 1873-1936
Frans Verhagen
350 p. Uitgeverij Boom, € 29,90


Doeko Bosscher is hoogleraar Eigentijdse Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Nieuwste berichten

Speculeren over Emily Brontë
Speculeren over Emily Brontë
Recensie

Speculeren over Emily Brontë

Deborah Lutz schreef een biografie over de Brontë-zuster van wie het minst bewaard is gebleven. Daardoor blijven veel vragen onbeantwoord. Wellicht is over geen enkele familie in de letteren zoveel geschreven als die van de Brontës. De levens van Charlotte, Emily, Anne en Branwell spreken tot de verbeelding. Je moet dan ook van goeden huize...

Lees meer
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Artikel

Twee middeleeuwse nonnen komen in opstand 

In 589 liep de opstand in een Frankisch vrouwenklooster uit op moord en doodslag. Tijdgenoot Gregorius van Tours sprak in zijn Historiën – de enige bron die over de nonnenopstand bestaat – van een schandaal waarin de duivel de hand had. Wat zat er werkelijk achter deze rebellie?  Omstreeks het midden van de zesde eeuw...

Lees meer
Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog
Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog
Recensie

Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog

Soms waren ze bondgenoten. Maar hun rivaliteit leidde uiteindelijk tot een verwoestende oorlog tussen Griekenlands dominante poleis. Dit artikel krijg je van ons cadeau Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je...

Lees meer
Motor bij Kneppelfreed
Motor bij Kneppelfreed
Artikel

Op ‘knuppelvrijdag’ eisten de Friezen hun taal op

Op 16 november 1951 raakten boze Friezen in Leeuwarden slaags met de politie. Kneppelfreed, zoals deze confrontatie bekend kwam te staan, gaf een belangrijke impuls aan de emancipatie van de Friese taal. Aanleiding was een rechtszaak over een verkeersboete van zeven gulden. Eind oktober 1951 zorgde Fries statenlid en journalist Tsjebbe de Jong voor ophef...

Lees meer
Loginmenu afsluiten