Home BOEKEN Bloed en Baricaden van Dennis Bos

BOEKEN Bloed en Baricaden van Dennis Bos

  • Gepubliceerd op: 21 mei 2014
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Rob Hartmans

Toen opstandige Parijzenaars op 18 maart 1871 de Franse regering de hoofdstad uit joegen, was dat wereldnieuws. De hele winter lang was de Franse hoofdstad belegerd door de Pruisen en had de bevolking hongergeleden. Nadat de regering uiteindelijk had gecapituleerd en toen zij de bevolking wilde ontwapenen, sloeg de vlam in de pan. Er werd een revolutionair stadsbestuur gevormd, de Commune: arbeiders en handwerkslieden van de Nationale Garde verzetten zich tegen de regeringstroepen, die de stad probeerden te heroveren. De bezittende klasse in binnen- en buitenland sloeg de schrik om het hart, terwijl de kleine, opkomende socialistische bewegingen dolenthousiast waren.

Bloed en barricaden van Dennis Bos, die in 2001 promoveerde op een prachtige dissertatie over het vroege socialisme in Amsterdam, gaat niet over de Commune zelf, maar over de wijze waarop die in linkse kringen door de jaren heen is herdacht en over de mythes die eromheen ontstonden. Tot de Russische Revolutie van 1917 gold de Commune als dé inspiratiebron voor revolutionair gezinde socialisten. De opstand was weliswaar op een fiasco uitgedraaid – bij de inname van Parijs, die 72 dagen duurde, en de executies daarna kwamen naar schatting 10.000 communards om het leven –, maar het Parijse proletariaat had wel laten zien dat een volksrevolutie mogelijk was. En de volgende keer zou het zeker lukken!

Welke lessen precies uit de Commune getrokken dienden te worden, daarover bestond echter enorme onenigheid. Als het ging om de edele kunst van de scheurmakerij konden zelfs de Nederlandse protestanten nog iets van de socialisten leren, zodat stalinisten, trotskisten, blanquisten, radencommunisten, maoïsten, en individueel- en sociaal-anarchisten ieder met geheel eigen interpretaties van de desastreuze Commune kwamen. Dat begon al meteen in 1871, toen Marx en Bakoenin elkaar hierover in de haren vlogen, maar ook later vochten bijvoorbeeld Trotski en Kautsky elkaar de tent uit. Tegelijkertijd bleef zelfs een brave sociaal-democraat als Willem Drees de Commune zien als een teken van hoop op een betere toekomst. Hij meende dat eruit bleek dat burgers uiteindelijk in opstand kwamen tegen uitbuiting en onderdrukking. Volgens Bos had hij dat in elk geval gemeen met de Cambodjaanse dictator Pol Pot.

Nadat hij de ontwikkelingen in de herdenkingscultuur rond de Commune heeft beschreven, komt Bos met een inhoudelijke analyse van de mythologie die rond de bloedige opstand is ontstaan. De Commune was namelijk niet alleen een bron van hoop en inspiratie, maar maakte ook erotische fantasieën los en speelde een belangrijke rol bij het ontstaan van gruwelpropaganda, waarmee vooral de wraakzucht en de bloeddorst van allerlei communistische stromingen gelegitimeerd werden. In dit kader komen zelfs de sadomasochistische hersenschimmen van Gerard Reve aan bod.

Met Bloed en barricaden heeft Bos een bijzonder goed gedocumenteerd en prima leesbaar boek geschreven, dat wel voor de echte liefhebber is. Voor degenen die geïnteresseerd zijn in de snel groeiende bibliotheek met boeken over ‘herinneringsgeschiedenis’ is dit een belangrijke aanwinst. Ook mensen met heimwee naar de tijd dat het Europese socialisme nog iets voorstelde zullen veel van hun gading vinden. Maar of die laatste categorie nog erg groot is, valt te betwijfelen.

Twintig jaar geleden vond ik in een tweedehandsboekwinkeltje in Zaandam een stapel Franse boekjes, waarvan er een geschreven was door een van de leiders van de Franse communistische partij ter gelegenheid van de negentigste herdenking van de Parijse Commune. Het was zo’n typisch Franse brochure, waarvan je zelf de bladzijden moest opensnijden. Op het titelblad stond een opdracht: ‘Au camarade Marcus Bakker, fraternellement Jacques Duclos.’ Hoe aardig de geste ook was, de Nederlandse bolsjewiekenleider had niet eens de moeite genomen het geschenk van zijn Franse collega te lezen.
 
Dennis Bos
Bloed en barricaden. De Parijse Commune herdacht
749 p. Wereldbibliotheek, € 29,90

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer