‘Kan de regering de crises nog wel aan?’ schreef onlangs een grote landelijke krant. Wie tegenwoordig googelt op het begrip ‘crisis’ struikelt erover. En je hoeft niet eens te googelen, de crisis zit elke dag bij elke talkshow vanzelf al aan tafel. In de week dat ik dit schrijf, was er een crisis in de asielopvang, een crisis in Sri Lanka en een ministeriële crisis in Groot-Brittannië. En dan heb ik het nog niet over de grote crises die ons land al langer in de greep houden en zullen houden: de stikstofcrisis en de toeslagenaffaire.
Ik ben wellicht wat bevooroordeeld, want ik moest in oktober het essay voor de Maand van de Geschiedenis inleveren, dat over crisis in de geschiedenis gaat. En sindsdien kan ik het woord ‘crisis’ niet meer vermijden. Het is gewoon overal. Dat is historisch best uniek. Als je in de krantendatabank Delpher gaat grasduinen, vindt de zoekmachine maar drie ‘crisis’-verwijzingen in de zeventiende en achttiende eeuw. In de negentiende eeuw groeit het crisisbesef – bijna 100.000 meldingen – en vanaf de twintigste eeuw schiet het door. Vanaf de laatste jaren van de eenentwintigste eeuw is het echt niet meer te tellen. Daar gaat mijn essay over, dus daar verklap ik verder niet meer over.
Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Maar hier wil ik graag het volgende punt maken: wanneer is er sprake van crisisinflatie? Want het kan toch niet zo zijn dat het leven zoveel gruwelijker en ondraaglijker is dan in de zeventiende, achttiende of zelfs negentiende eeuw? Crisis zegt meer iets over ons crisisbesef, onze crisis-speak, en onze neiging tot hyperbolie: iets zo dramatisch opschrijven dat het wel de aandacht moet trekken. Het zegt ook iets over de hedendaagse neiging om iemand de rekening of de verantwoordelijkheid voor die crisis in de schoenen te willen schuiven. Verwijzingen in de zeventiende of achttiende eeuw brachten een politieke crisis nog in verband met ‘zonde’. Dat betekent dat het dus iets is waar je zelf ook bij betrokken bent. Zonde noopt tot inkeer, reflectie. In deze eeuw is dat begrip vervangen door ‘compensatie’, of ‘verantwoording afleggen’, en dan gaat het altijd om de ander die iets moet doen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Nu hebben we sinds de negentiende eeuw ook een centrale overheid die zich steeds meer met de samenleving is gaan bemoeien en bij al die interventies dus ook meer brokken is gaan maken. En dan is het goed dat burgers die overheid bij de kraag pakken en ter verantwoording roepen. Maar als het elke dag crisis is, dan gebeurt er niets meer. Staat en samenleving komen piepend en krakend tot stilstand en alleen de talkshows varen er nog wel bij. Beteugel de crisisinflatie, begin bij jezelf. Om zo de echte gedupeerden de ruimte te geven die hun toekomt.
