Gerard Aalders’ Eksters, het derde deel van zijn trilogie over roof en rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog, ontleent veel aan eerdere studies en rapporten van internationale onderzoekscommissies. Aalders voegt een nieuw hoofdstuk toe over de specifieke lotgevallen van het Nederlandse goud. Het resultaat is een ‘witte boorden-misdaadkroniek’ waarin de schurk Zwitserland wegkomt met een groot deel van de door de nazi’s geroofde buit, en Nederland als slachtoffer heilloze pogingen doet zijn restitutieclaim gehonoreerd te krijgen. Minder dan de helft van het goud (49.3%) werd na de oorlog aan Nederland gerestitueerd. Dat het niet meer is, is vooral te wijten aan het mandaat van de beroofde landen aan de Tripartiete Goud Commissie (Engeland, Frankrijk en in de hoofdrol de Verenigde Staten), dat leidde tot ongunstige akkoorden over de restitutie met Zwitserland en de andere neutrale landen.
Onwetendheid over de feiten rond de goudroof, economische en politieke belangen en de Koude Oorlog weerhielden Amerika ervan Zwitserland onder druk te zetten. Dat land bleef bij het standpunt dat het geroofde goud legaal was verkregen en dicteerde een clausule, zodat Zwitserland na overdracht ‘op humanitaire gronden’ van 52 duizend kilo goud, voor altijd verschoond zou blijven van latere claims. Dit verschoningsrecht sneed alle Nederlandse pogingen tot verdere restitutie de pas af.
Eksters is een wat saai boek met onthutsende feiten. Mijn bezwaar is dat eksters te leuke vogels zijn om met dieven en helers van dit kaliber vergeleken te worden.
Regina Grüter is auteur van ‘Een fantast schreeft geschiedenis. De affaires rond Friedrich Weinreb’ (1997).
EKSTERS. DE NAZI-ROOF VAN 146 KILO GOUD BIJ DE NEDERLANDSE BANK door G. Aalders
552 duizend kilo monetair goud sleepten de nazi’s weg uit de kluizen van de centrale banken in de bezette landen. ‘Slechts’ 146 duizend kilo daarvan was uit Nederland afkomstig. Van de totale Nederlandse monetaire goudvoorraad (ruim 555 duizend kilo) was 363 duizend kilo al voor de Duitse inval in Londense en New Yorkse kluizen in veiligheid gebracht. Een groot deel van de Nederlandse buit (122 duizend kilo) kwam in het neutrale Zwitserland terecht. Dat land was de spil in de witwasprocedure van het geroofde goud, waardoor de nazi’s de voor de oorlogsmachinerie onontbeerlijke grondstoffen konden kopen.
Nieuwste berichten
Van hormoonpleister naar eendenbek
Hoogleraar gezondheid en geesteswetenschappen Rina Knoeff gebruikt de geschiedenis om te waarschuwen tegen ‘medicalisering’ van de overgang. Maar haar argumentatie rammelt. Knoeff schrijft in Wisseljaren dat ze niets afdoet aan de ernst van de klachten die veel vrouwen in de overgang ervaren. Ze erkent ook dat er een verband bestaat met een dalende oestrogeenspiegel en...
Katholieken en protestanten werkten effectief samen in vroegmodern Frankrijk
Tijdens de Hugenotenoorlogen (1562-1598) bestreden de katholieken en protestanten elkaar te vuur en te zwaard. Toch waren er ook pogingen tot samenwerking tussen beide geloofsgroepen. Sherilyn Bouyer laat in haar recent verschenen proefschrift zien hoe een speciale rechtbank katholieken en protestanten bij elkaar bracht. Zowel katholieken als protestanten zagen in 1595, aan het einde van...
Soldaten voelden zich vrij in vrouwenkleren
Oorlogsfilms zitten vaak vol gruwelijke gevechten en soldatenheroïek, maar Coward gaat over een minder bekende oorlogspraktijk. Het historische drama speelt zich af aan het Belgische front tijdens de Eerste Wereldoorlog, waar soldaten zich verkleden als vrouwen en optreden in revues voor hun medesoldaten. Gender- en seksuele normen waren er vrijer dan in de reguliere maatschappij....
Radiotoespraken maakten Roosevelt tot ‘grote broer’ van het volk
Sara Polak vertelt op 6 november tijdens de collegedag Amerika in chaos over het mediagebruik van Amerikaanse presidenten. Hoe gebruikten Roosevelt en Kennedy radio en televisie om steun te vergaren voor hun campagnes en beleid? En hoe verhoudt zich dat tot Trumps mediastrategie? Polaks onderzoek richt zich op het gebruik van (moderne) media door Amerikaanse...