Home Tijdschrift december 2003

Tijdschrift december 2003

  • Gepubliceerd op: 2 december 2003
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Wim Berkelaar

15,89 euro . Tel. 050-3637699



‘Hoewel zonder de uitdrukkelijke autorisatie van historici is 2002 reeds opgenomen in de eregalerij van historische jaartallen.’ Dat schrijft Koen Vossen niet zonder ironie in het themanummer van Nieuwste Tijd (2003-4). De opkomst van en de moord op Fortuyn waren voor de redactie aanleiding om stil te staan bij het altijd wat onheldere verschijnsel populisme. Vossen brengt licht in het donker: populisten hameren altijd op een kloof tussen elite en volk. De elite zou een kaste zijn die er alleen ten behoeve van zichzelf zit. Fortuyn, die fulmineerde tegen de ‘achterkamertjespolitiek’, stond in een traditie.

Vossen schrijft dat het populisme tussen 1918 en 1925 zijn hoogtepunt kende. Na de invoering van het algemeen kiesrecht lieten twee groepen ontevredenen zich horen. Sommige politici vreesden dat de ‘domme massa’, niet in staat een verstandige stem uit te brengen, het land naar de afgrond zou voeren. Van hen was voormalig minister van Financiën Willem Treub de voornaamste spreekbuis. Treub richtte de Economische Bond op en wenste ‘mannen van de daad’ aan het roer: zakenlieden die zich ver van de politiek hielden. Hij appelleerde aan de angst van de liberale burgerij, die bang was dat onbekwame politici het landsbelang verkwanselden om maar in de gunst van het gepeupel te komen. Maar Treub slaagde er toch niet in een electorale doorbraak te forceren. De rooms-katholieke en orthodox-protestante burgers bleven hun zuilen trouw.

Was Treub bang voor de massa, een andere groep ontevredenen speelde juist in op de onvrede. Een reeks belangenpartijen ontstond, waarin onder meer de Middenpartij voor Stad en Land en de Plattelandersbond van zich lieten horen. Vooral Arend Braat van de Plattelandersbond, die tussen 1918 en 1933 in de Kamer zat, moet een kleurrijke figuur zijn geweest. Met de benen op tafel ging hij tekeer tegen ‘het domme Regeeringsintellect’ en riep hij om een Napoleon die orde op zaken zou stellen. Klassenstrijd, godsdienstige tegenstellingen – voor Braat was het allemaal onzin. Er zou maar één werkelijke tegenstelling bestaan: die tussen stad en platteland. Op dat thema vestigde Braat met zoveel geweld de aandacht dat het socialistische Kamerlid A.W. IJzerman hem omschreef als ‘den meest ongelikten beer die ooit in de politieke arena is losgelaten’.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer