Home Tijdschrift: De Grote Oorlog. Kroniek 1914-1918

Tijdschrift: De Grote Oorlog. Kroniek 1914-1918

Wim Berkelaar

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 27 juni 2003

Update 7 april 2020

De laatste jaren valt in Nederland een duidelijke toename in de belangstelling voor de Eerste Wereldoorlog te bespeuren. Die is niet in de laatste plaats te danken aan Hans Andriessen, een gepensioneerde publicist, die maar niet op zijn lauweren wil rusten. Enkele jaren geleden publiceerde hij De andere waarheid, waarin hij betwistte dat Duitsland de (enige) schuld droeg voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Die oorlog liet hem ook nadien niet los. In samenwerking met uitgever Perry Pierik, eveneens erkend 'oorlogsgast', heeft Andriessen de periodiek De grote oorlog in het leven geroepen, waarin uiteenlopende opstellen bijeengebracht zijn. Het zijn interessante bundels, waar iedereen die in de Eerste Wereldoorlog geïnteresseerd is, naar zou moeten grijpen.

Helaas is het eerste artikel in De grote oorlog (2003-3) geen succes. Andriessen opent met een ongelukkige aanval op socioloog (geen historicus, Andriessen!) Bart Tromp. Tromp gaf vorig jaar een geschrift uit van de marxist Karl Kautsky over de Eerste Wereldoorlog. Die uitgave liet hij voorafgaan door een uitgebreid voorwoord, waarin hij zijn visie op de oorzaken van die oorlog nog eens uiteenzette. Andriessen trakteert de lezer op citaten van Tromp, om die vervolgens te bestrijden. Zijn argumenten kunnen best in orde zijn, maar bereiken de lezer niet. Die wordt immers verondersteld kennis te hebben van het stuk van Tromp. En als die nu nog een repliek gaf in De grote oorlog - maar nee. Om in militaire termen te spreken: een zinloze operatie van Andriessen. 
Zinniger is de bijdrage van Leo van Bergen. Hij schrijft over twee kwalen die de strijdende partijen parten speelden: geslachtsziekten en de Spaanse griep. Vooral zijn verhaal over seks tijdens de oorlog is interessant. Die seks kwam vooral voor in de vorm van prostitutie. Van Bergen maakt duidelijk dat daarover nogal wat sterke verhalen de ronde deden. Zo schreef Robert Graves in zijn herinneringen Goodbye to All That dat zich rijen wachtende soldaten ophielden voor stadsbordelen. Van Bergen ontzenuwt op grond van andere bronnen dit beeld van smachtende soldaten. Maar hij bagatelliseert de aantallen niet: honderdduizenden moeten zijn besmet door de omgang met vooral Franse en Belgische vrouwen. Het waren, schrijft Van Bergen, vooral soldaten van de Gemenebest-landen (Australiërs voorop) die de ziekte opliepen. De Engelsen reageerden nogal tweeslachtig. Terwijl de legerleiding de seksuele drang van de militairen begreep en zelfs bordelen opende, werd geslachtsziekte tegelijkertijd in het militair strafrecht opgenomen: soldaten zouden zo proberen onder hun militaire dienst uit te komen. 
De Britten trachtten de seksuele escapades aanvankelijk ook op een andere manier te onderdrukken: door te zinspelen op schaamte. De mannen moesten eens per week de broek laten zakken, waarna ze door een arts in aanwezigheid van kornuiten geïnspecteerd werden op ziektes. Ook werden er potten zalf en pillen in openbare ruimten neergezet, zodat besmette soldaten die niet ongemerkt konden gebruiken. Helpen deed het echter niet. Seks was, aldus Van Bergen, 'een vluchtige vlucht uit de naargeestige en moordende realiteit'.

Nieuwste berichten

Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Recensie

De Tweede Wereldoorlog transformeerde Azië

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven. Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief...

Lees meer
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
Opinie

Geschiedenisonderwijs dreigt staatsopvoeding te worden 

Geschiedenislessen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs zullen vanaf 2030 zijn gericht op het opvoeden van leerlingen tot goede burgers met bepaalde gewenste opvattingen. Dat wil tenminste de commissie die de concept-examenprogramma’s heeft opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het vak geschiedenis dreigt hiermee te verworden tot staatspedagogiek.  De concept-examenprogramma’s voor het...

Lees meer
Loginmenu afsluiten